#Hormuz #EoBienHormuz #DauTho #ThiTruongDauMo #Iran #My #TrungDong #EIA #OPEC #SaudiArabia #Iraq #UAE #BabElMandeb #SUMED #Ceyhan #AnNinhNangLuong #VanTaiBien #DiaChinhTri #GiaDau
Nếu một tuyến hàng hải từng vận chuyển hơn 21 triệu thùng dầu và chất lỏng mỗi ngày có thể mất gần 80 phần trăm lưu lượng chỉ trong vài tháng, liệu thế giới có đang quá phụ thuộc vào những nút thắt địa chính trị có thể bị khóa bất cứ lúc nào?
1. Hormuz từ huyết mạch dầu mỏ thành điểm nghẽn lớn nhất thế giới
Trong gần nửa năm, mọi cuộc thảo luận về logistics dầu mỏ gần như đều xoay quanh eo biển Hormuz. Điều này hoàn toàn dễ hiểu khi xung đột giữa Iran với Mỹ và Israel từ cuối tháng 2 năm 2026 đã làm thay đổi mạnh hoạt động hàng hải tại một trong những tuyến vận chuyển năng lượng quan trọng nhất hành tinh.
Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ EIA, lượng dầu thô và các chất lỏng dầu mỏ đi qua Hormuz trong quý II năm 2026 chỉ còn trung bình khoảng 4,9 triệu thùng mỗi ngày. Con số này thấp hơn rất nhiều so với 21,6 triệu thùng mỗi ngày trong quý IV năm 2025, thời điểm trước khi xung đột bùng phát. (Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ)
Giai đoạn Dầu thô và chất lỏng qua Hormuz Thay đổi
Quý IV năm 2025 21,6 triệu thùng mỗi ngày Mốc trước xung đột
Quý II năm 2026 4,9 triệu thùng mỗi ngày Giảm khoảng 77,3 phần trăm
Mức giảm tuyệt đối 16,7 triệu thùng mỗi ngày Khối lượng cực lớn phải cắt giảm hoặc chuyển hướng
Điều đáng chú ý không chỉ nằm ở con số 4,9 triệu thùng. Sự sụt giảm này đồng nghĩa một phần khổng lồ năng lực xuất khẩu của Trung Đông phải bị đóng giếng, đưa vào kho chứa hoặc tìm đường vòng qua các hệ thống đường ống và cảng khác.
2. Cú sốc Hormuz đã buộc các nhà sản xuất Trung Đông giảm sản lượng
Khi tàu dầu không thể rời Vịnh Ba Tư với tốc độ bình thường, vấn đề nhanh chóng lan ngược từ vận tải sang sản xuất.
EIA ước tính Iraq, Saudi Arabia, Kuwait, UAE, Qatar và Bahrain đã phải đóng khoảng 7,5 triệu thùng mỗi ngày công suất dầu thô trong tháng 3. Sang tháng 4, mức gián đoạn được EIA dự kiến tăng lên khoảng 9,1 triệu thùng mỗi ngày. (Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ)
Đến tháng 6, EIA cho biết sản lượng bị gián đoạn tại Trung Đông đã vượt 11 triệu thùng mỗi ngày, trong khi tồn kho dầu tại các nước OECD xuống mức thấp nhất kể từ năm 2003. (Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ)
Hormuz vì thế không đơn thuần là vấn đề tàu biển. Khi một tuyến xuất khẩu bị bóp nghẹt, bể chứa tại các quốc gia sản xuất có thể nhanh chóng đầy lên. Nếu dầu không thể xuất đi, các nhà khai thác cuối cùng phải giảm sản lượng tại mỏ.
3. Iran tuyên bố Hormuz sẽ không trở lại như trước chiến tranh
Một trong những tín hiệu quan trọng nhất đối với ngành vận tải dầu xuất hiện vào tháng 6.
Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Baqer Qalibaf tuyên bố việc quản lý Hormuz sẽ không quay trở lại trạng thái trước chiến tranh. Ông đồng thời khẳng định Iran sẽ đóng vai trò quản lý tuyến hàng hải nhưng vẫn tuân thủ các quy định quốc tế. (Al Jazeera)
Thông điệp này khiến bài toán Hormuz vượt khỏi phạm vi một cuộc gián đoạn tạm thời.
Ngay cả trong kịch bản xung đột hạ nhiệt, các hãng tàu, công ty dầu khí, nhà bảo hiểm và quốc gia nhập khẩu năng lượng vẫn phải tính đến khả năng cơ chế vận hành của Hormuz sau chiến tranh khác đáng kể so với trước tháng 2 năm 2026.
4. Dầu Trung Đông đang tìm đường vòng
Saudi Arabia sở hữu một lợi thế quan trọng là hệ thống đường ống Đông Tây cho phép đưa dầu từ phía đông đất nước sang cảng Yanbu bên Biển Đỏ, qua đó tránh Hormuz.
Sự chuyển hướng này đã thể hiện rõ trong số liệu của EIA. Trong quý II năm 2026, lượng dầu thô và chất lỏng đi qua Bab el-Mandeb đạt khoảng 8,1 triệu thùng mỗi ngày, tăng mạnh so với 5,4 triệu thùng mỗi ngày trong quý IV năm 2025. (Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ)
Tuyến vận chuyển Quý IV năm 2025 Quý II năm 2026 Xu hướng
Hormuz 21,6 triệu thùng mỗi ngày 4,9 triệu thùng mỗi ngày Giảm khoảng 77,3 phần trăm
Bab el-Mandeb 5,4 triệu thùng mỗi ngày 8,1 triệu thùng mỗi ngày Tăng 50 phần trăm
Hai con số gần như kể trọn câu chuyện logistics dầu mỏ năm 2026. Hormuz giảm mạnh trong khi lưu lượng tại một tuyến thay thế tăng nhanh.
Nhưng chuyển dầu sang Biển Đỏ không thể giải quyết toàn bộ vấn đề. Năng lực đường ống có giới hạn, chi phí logistics cao hơn và khu vực Bab el-Mandeb cũng đang đối mặt với rủi ro an ninh riêng.
5. Bab el-Mandeb lại trở thành nút thắt thứ hai
Điều khiến thị trường dầu đặc biệt lo ngại là tuyến tránh Hormuz cũng không hoàn toàn an toàn.
EIA cho biết những cuộc tấn công mới nhằm vào tàu qua Hormuz cùng nguy cơ phong tỏa xuất khẩu Saudi Arabia qua Bab el-Mandeb tiếp tục đẩy giá dầu lên cao. Saudi Arabia có thể chuyển một phần dòng dầu qua kênh đào Suez và hệ thống đường ống SUMED tại Ai Cập, nhưng những phương án này dài hơn, tốn kém hơn và bị giới hạn bởi công suất. (Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ)
Điều đó tạo nên một bài toán đặc biệt nguy hiểm cho chuỗi cung ứng năng lượng.
Hormuz gặp vấn đề thì dầu được chuyển về Biển Đỏ. Nếu Bab el-Mandeb tiếp tục bất ổn, lợi thế của tuyến thay thế lại suy giảm. Phần dầu còn lại phải dựa nhiều hơn vào đường ống, trung chuyển ngoài khơi hoặc những hành trình dài và đắt đỏ hơn.
6. Iraq là quốc gia chịu áp lực đặc biệt lớn
Iraq phụ thuộc nặng vào tuyến xuất khẩu qua Vịnh Ba Tư và vì vậy đặc biệt nhạy cảm với tình trạng hạn chế tại Hormuz.
Ngày 22 tháng 8, Iran đã cấp phép đặc biệt cho một số tàu dầu Iraq đi qua Hormuz sau các nỗ lực ngoại giao từ Baghdad. Iraq đồng thời thúc đẩy đa dạng hóa đường xuất khẩu, bao gồm tăng vận chuyển qua Ceyhan tại Thổ Nhĩ Kỳ và nghiên cứu các hướng đi qua Baniyas tại Syria cũng như Aqaba tại Jordan. (Reuters)
Đây là một dấu hiệu quan trọng. Các quốc gia sản xuất không còn xem đa dạng hóa tuyến xuất khẩu chỉ là dự án dài hạn mà ngày càng coi đây là vấn đề an ninh năng lượng cấp bách.
7. Trung Quốc cũng thay đổi chiến thuật vận chuyển dầu
Rủi ro hàng hải đang khiến những khách hàng dầu lớn nhất thế giới thay đổi cách vận hành đội tàu.
Các hãng vận tải dầu quốc doanh lớn của Trung Quốc như COSCO Shipping Energy Transportation và China Merchants Energy Shipping đã chuyển một phần hoạt động ra ngoài các điểm nghẽn nguy hiểm và sử dụng phương án trung chuyển dầu giữa các tàu ngoài vùng Vịnh, đặc biệt quanh Fujairah và các cảng Oman. (Reuters)
Đây là minh chứng cho một thay đổi sâu hơn trong thị trường. Người mua không chỉ quan tâm dầu đến từ quốc gia nào mà ngày càng phải tính dầu được bốc ở đâu, tàu phải vượt qua tuyến nào, phí bảo hiểm bao nhiêu và nguy cơ chuyến hàng bị gián đoạn lớn đến mức nào.
8. Giá dầu đã phản ánh phần nào rủi ro logistics mới
Trong quý II, Brent từng đạt 118 USD mỗi thùng vào ngày 29 tháng 4 trước khi giảm xuống 72 USD vào ngày 26 tháng 6. EIA ghi nhận mức dao động giá trung bình mỗi ngày trong tháng 4 và tháng 5 lên khoảng 4 USD mỗi thùng, so với khoảng 1 USD trong cùng kỳ năm 2025. (Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ)
Đến ngày 18 tháng 8, Brent đóng cửa quanh 91,02 USD mỗi thùng và WTI khoảng 84,94 USD mỗi thùng khi triển vọng thỏa thuận Mỹ và Iran tiếp tục xấu đi. (Reuters)
Thị trường vì vậy đang định giá không chỉ lượng dầu có dưới lòng đất mà cả khả năng đưa được dầu từ mỏ tới khách hàng.
9. Hormuz đang buộc bản đồ logistics dầu mỏ toàn cầu phải thay đổi
Cuộc khủng hoảng năm 2026 cho thấy sự khác biệt rất lớn giữa trữ lượng dầu và năng lực xuất khẩu dầu.
Một quốc gia có thể sở hữu hàng tỷ thùng dầu dưới lòng đất nhưng nếu tuyến hàng hải, đường ống hoặc cảng xuất khẩu bị gián đoạn, nguồn tài nguyên đó không thể ngay lập tức biến thành nguồn cung cho thị trường quốc tế.
Saudi Arabia có đường ống Đông Tây. UAE có khả năng xuất một phần dầu ngoài Hormuz qua Fujairah. Iraq đang tìm thêm các tuyến Ceyhan, Baniyas và Aqaba. Trung Quốc tăng trung chuyển ngoài khơi. Các hãng tàu điều chỉnh hành trình và hạn chế đi vào những khu vực có nguy cơ cao.
Đó chính là thay đổi quan trọng nhất sau gần nửa năm khủng hoảng Hormuz. Thế giới dầu mỏ đang chuyển từ tư duy tối ưu chi phí sang tư duy tối ưu khả năng sống sót của chuỗi cung ứng.
Hormuz vẫn là huyết mạch không thể thay thế hoàn toàn, nhưng cú giảm từ 21,6 triệu xuống chỉ 4,9 triệu thùng mỗi ngày đã chứng minh rằng việc phụ thuộc quá lớn vào một eo biển có thể biến một cuộc chiến khu vực thành cú sốc năng lượng toàn cầu chỉ trong thời gian rất ngắn. (Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ)
