Liệu một quốc gia có thể vô hiệu hóa sức ép từ tuyến vận chuyển dầu quan trọng nhất thế giới chỉ bằng việc bán thêm hàng triệu xe điện mỗi năm?
Trong nhiều năm, eo biển Hormuz được xem là điểm nghẽn chiến lược của thị trường năng lượng toàn cầu. Khoảng 20 phần trăm lượng dầu tiêu thụ trên thế giới đi qua tuyến hàng hải này mỗi ngày. Đối với Trung Quốc, quốc gia nhập khẩu dầu thô lớn nhất thế giới, khoảng 45 đến 50 phần trăm lượng dầu nhập khẩu thông thường đều phải đi qua Hormuz. Điều đó khiến mọi căng thẳng tại Trung Đông đều có nguy cơ tác động trực tiếp đến nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.
Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng năm 2026 đang cho thấy một thay đổi rất đáng chú ý. Thay vì chỉ dựa vào kho dự trữ chiến lược hoặc đa dạng hóa nguồn cung, Trung Quốc đang từng bước giảm chính nhu cầu nhập khẩu dầu nhờ quá trình điện hóa giao thông với tốc độ chưa từng có.
Hiện nay giá năng lượng quốc tế vẫn biến động đáng kể
Chỉ số Giá hiện tại Biến động
WTI 75,02 USD/thùng -0,99%
Brent 78,75 USD/thùng -0,77%
Murban 77,51 USD/thùng +0,85%
Khí tự nhiên 2,696 USD/MMBtu +0,52%
Trong nửa đầu năm 2026, đội xe điện của Trung Quốc được ước tính đã thay thế khoảng 34 triệu tấn dầu, tương đương khoảng 1,35 triệu thùng mỗi ngày. Đây là con số rất lớn nếu đặt trong bối cảnh tiêu thụ dầu toàn cầu.
Chỉ tiêu Giá trị
Dầu được thay thế bởi xe điện trong 6 tháng 34 triệu tấn
Quy đổi Khoảng 1,35 triệu thùng mỗi ngày
Tỷ trọng so với tiêu thụ dầu toàn cầu Hơn 1 phần trăm
Tương đương nhập khẩu dầu cả năm của Trung Quốc Khoảng 6 phần trăm
Nếu duy trì cả năm Gần 12 phần trăm lượng dầu nhập khẩu
Điều đáng chú ý là đây không phải lượng dầu được lấy từ kho dự trữ mà là lượng dầu không còn phải nhập khẩu nữa. Khác biệt này mang ý nghĩa chiến lược rất lớn vì giúp Trung Quốc giảm phụ thuộc vào các tuyến vận chuyển dễ bị gián đoạn bởi xung đột quân sự hoặc bất ổn địa chính trị.
Sự chuyển đổi của Trung Quốc không diễn ra đồng loạt mà theo từng giai đoạn. Ban đầu là xe buýt điện tại các đô thị lớn, tiếp theo là xe du lịch, sau đó mở rộng sang xe tải hạng nặng, cảng biển, khu công nghiệp và các tuyến logistics cố định.
Đến năm 2025, Trung Quốc đã bán hơn 13 triệu ô tô điện mới, chiếm gần 55 phần trăm tổng doanh số xe mới. Tổng số xe điện lưu hành trên đường đạt khoảng 44 triệu chiếc.
Chỉ số xe điện Trung Quốc Giá trị
Xe điện bán ra năm 2025 Hơn 13 triệu xe
Tỷ lệ trong doanh số xe mới Gần 55 phần trăm
Tổng xe điện đang lưu hành Khoảng 44 triệu xe
Xe điện rẻ hơn xe xăng theo IEA Khoảng 70 phần trăm mẫu xe
Không chỉ xe con, lĩnh vực xe tải hạng nặng cũng đang thay đổi rất nhanh. Doanh số xe tải điện tăng mạnh nhờ mô hình đổi pin, sạc tập trung tại depot và vận hành trên các tuyến cố định. Đây vốn là phân khúc từng được cho là rất khó điện hóa vì yêu cầu tải trọng lớn và quãng đường dài.
Một điểm đáng chú ý khác là điện hóa không chỉ giúp giảm tiêu thụ xăng dầu mà còn từng bước giảm cả nhu cầu LNG trong vận tải đường bộ khi xe tải điện bắt đầu cạnh tranh trực tiếp với xe tải chạy khí tự nhiên hóa lỏng.
Dù vậy, cần nhìn nhận khách quan rằng Trung Quốc vẫn chưa thể thoát khỏi sự phụ thuộc vào dầu mỏ. Các lĩnh vực hàng không, vận tải biển, hóa dầu và công nghiệp nặng vẫn tiêu thụ lượng dầu rất lớn. Trong thời gian gần đây, nhập khẩu dầu thô bằng đường biển của Trung Quốc từng giảm khoảng 3,6 triệu thùng mỗi ngày do ảnh hưởng từ khủng hoảng Hormuz, buộc các nhà máy lọc dầu phải giảm công suất và sử dụng kho dự trữ để bù đắp.
Tuy nhiên, điểm khác biệt nằm ở khả năng chống chịu. Mỗi thùng dầu không còn phải tiêu thụ sẽ giúp kéo dài thời gian sử dụng kho dự trữ, giảm chi phí vận chuyển, giảm phí bảo hiểm tàu dầu và hạn chế tác động của giá dầu lên nền kinh tế trong nước.
Theo dự báo của Cơ quan Năng lượng Quốc tế IEA, đến năm 2035, xe điện có thể giúp Trung Quốc cắt giảm hơn 4 triệu thùng dầu mỗi ngày. Nếu đạt được quy mô này, lượng dầu được thay thế sẽ tương đương hơn một phần tư tổng lượng dầu từng đi qua eo biển Hormuz trong năm 2025.
Điều đó không đồng nghĩa Trung Quốc sẽ độc lập hoàn toàn về năng lượng, nhưng cho thấy vai trò chiến lược của các điểm nghẽn như Hormuz sẽ suy giảm đáng kể nếu nhu cầu dầu tiếp tục giảm trong dài hạn.
Đối với các quốc gia nhập khẩu năng lượng như Việt Nam, bài học không chỉ nằm ở việc xây dựng thêm kho dự trữ hay đa dạng hóa nguồn nhập khẩu mà còn ở việc thúc đẩy điện hóa giao thông, phát triển năng lượng tái tạo, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và xây dựng hệ thống năng lượng có khả năng chống chịu tốt hơn trước các cú sốc địa chính trị toàn cầu.
