Liệu mục tiêu đưa điện hạt nhân Ninh Thuận vào vận hành trong thập niên tới có khả thi khi Việt Nam đồng thời phải giải quyết bài toán pháp lý, vốn, công nghệ, nhân lực và tiêu chuẩn an toàn hạt nhân ở cấp độ cao nhất?
Ngày 11/8/2026, Quốc hội khóa XVI xem xét nội dung liên quan đến việc phê chuẩn hiệp định hợp tác giữa Việt Nam và Liên bang Nga đối với dự án điện hạt nhân Ninh Thuận 1. Đây là bước pháp lý đáng chú ý trong quá trình Việt Nam tái khởi động chương trình điện hạt nhân sau quyết định tiếp tục chủ trương phát triển điện hạt nhân Ninh Thuận từ cuối năm 2024.
Nền tảng hợp tác Việt Nam - Nga đã được xác lập rõ hơn vào ngày 23/3/2026. Trong chuyến thăm chính thức Liên bang Nga của Thủ tướng Phạm Minh Chính, hai nước ký hiệp định liên Chính phủ về hợp tác xây dựng Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1. Theo thông tin được Rosatom công bố, văn kiện tạo khuôn khổ pháp lý cho việc triển khai dự án và xác định những lĩnh vực hợp tác chủ yếu giữa hai bên.
Theo phương án được Rosatom công bố, Ninh Thuận 1 dự kiến gồm hai tổ máy sử dụng lò phản ứng nước áp lực VVER-1200 do Nga thiết kế, tổng công suất lắp đặt khoảng 2.400 MW. Nhà máy điện hạt nhân Leningrad II của Nga được lựa chọn làm dự án tham chiếu. Đây là thông số đã được công bố chính thức, không phải thông tin rò rỉ hoặc dự báo.
Hạng mục Thông tin đã được công bố
Dự án Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1
Chủ đầu tư phía Việt Nam EVN
Đối tác công nghệ Liên bang Nga, Rosatom
Số tổ máy dự kiến 2
Công nghệ VVER-1200
Tổng công suất Khoảng 2.400 MW
Dự án tham chiếu Leningrad NPP-2
Hiệp định Việt Nam - Nga Ký ngày 23/3/2026
Định hướng vận hành Trong thập niên 2030
Việc lựa chọn VVER-1200 cho thấy Ninh Thuận 1 được định hướng theo công nghệ lò phản ứng thế hệ III+ của Nga. Thỏa thuận không chỉ liên quan đến xây dựng nhà máy. Các nội dung được công bố còn bao gồm cung cấp nhiên liệu trong thời gian vận hành, quản lý nhiên liệu đã qua sử dụng, đào tạo nhân lực và xử lý các vấn đề khi nhà máy kết thúc vòng đời.
Một vấn đề đặc biệt quan trọng là tài chính. Các thông tin công khai về thỏa thuận cho thấy việc triển khai gắn với cơ chế tín dụng xuất khẩu nhà nước từ Nga dành cho Việt Nam, trong khi tiến độ chi tiết, tổng mức đầu tư và điều kiện tín dụng còn phải được cụ thể hóa bằng các thỏa thuận, nghị định thư và hợp đồng tiếp theo. Vì vậy, ở thời điểm hiện tại chưa nên coi bất kỳ con số tổng vốn nào chưa được cơ quan có thẩm quyền công bố chính thức là chi phí cuối cùng của Ninh Thuận 1.
Song song với hợp tác quốc tế, cơ cấu triển khai chương trình điện hạt nhân Ninh Thuận đã được xác định rõ hơn. EVN được giao thực hiện Ninh Thuận 1, trong khi Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam được giao triển khai Ninh Thuận 2. Việc phân định hai chủ đầu tư cho phép từng dự án xây dựng bộ máy quản lý, hồ sơ đầu tư, phương án công nghệ và nguồn nhân lực phù hợp với đối tác tương ứng. World Nuclear Association ghi nhận quyết định giao EVN và PVN triển khai hai dự án được đưa ra từ tháng 2/2025.
Bài toán nhân lực vì thế trở thành một trong những cấu phần quan trọng nhất. Theo thông tin được nêu trong quá trình chuẩn bị dự án, EVN đang xây dựng kế hoạch đào tạo tổng thể khoảng 2.100 đến 2.200 người, trong đó khoảng 400 nhân sự phục vụ công tác quản lý và khoảng 1.700 đến 1.800 người phục vụ vận hành, bảo dưỡng. Đây không đơn thuần là bài toán tuyển dụng số lượng lớn mà còn liên quan đến đào tạo dài hạn, cấp phép, văn hóa an toàn, năng lực vận hành và khả năng tiếp nhận công nghệ.
Việc chuẩn bị hơn 2.000 nhân sự cũng cho thấy điện hạt nhân khác căn bản với nhiều dự án nguồn điện thông thường. Nhà máy phải xây dựng lực lượng kỹ thuật có khả năng duy trì hệ thống quản lý an toàn trong toàn bộ vòng đời, từ thiết kế, xây dựng, chạy thử đến vận hành, bảo dưỡng và cuối cùng là tháo dỡ.
Bối cảnh chính sách cũng đã thay đổi đáng kể. Quốc hội quyết định tiếp tục chủ trương đầu tư dự án điện hạt nhân Ninh Thuận vào tháng 11/2024. Đến năm 2025, điện hạt nhân được đưa trở lại quy hoạch phát triển điện lực và Việt Nam tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp luật về năng lượng nguyên tử.
Sự trở lại của điện hạt nhân gắn với một bài toán lớn hơn về an ninh năng lượng. Nhu cầu điện của Việt Nam tiếp tục tăng nhanh, trong khi hệ thống cần những nguồn điện công suất lớn có khả năng vận hành ổn định để bổ trợ cho tỷ trọng ngày càng cao của điện gió và điện mặt trời. World Nuclear Association ghi nhận mức tăng nhu cầu sử dụng điện của Việt Nam khoảng 10% mỗi năm, cho thấy áp lực mở rộng nguồn điện trong dài hạn là rất lớn.
Tuy nhiên, ký hiệp định và lựa chọn công nghệ mới chỉ là một phần của quá trình. Trước khi một tổ máy VVER-1200 có thể phát điện thương mại, dự án còn phải vượt qua hàng loạt công đoạn liên quan đến địa điểm, thiết kế, cấp phép, đánh giá an toàn, thu xếp vốn, xây dựng, đào tạo nhân lực, lắp đặt thiết bị, chạy thử và giám sát của cơ quan quản lý nhà nước.
Vì vậy, ý nghĩa lớn nhất của những diễn biến trong năm 2026 không nằm ở việc nhà máy sắp được xây dựng ngay, mà ở chỗ Ninh Thuận 1 đang chuyển từ chủ trương chính sách sang một chương trình có đối tác công nghệ, cấu hình tổ máy và khuôn khổ hợp tác quốc tế ngày càng cụ thể.
Nếu các bước pháp lý, tài chính, công nghệ và nhân lực được hoàn thành theo đúng yêu cầu an toàn, hai tổ máy VVER-1200 với tổng công suất khoảng 2.400 MW có thể trở thành một nguồn điện nền quy mô lớn trong hệ thống điện Việt Nam. Nhưng với điện hạt nhân, tiến độ không thể được đặt cao hơn an toàn. Khả năng kiểm soát chất lượng, xây dựng năng lực quản lý độc lập và đào tạo đội ngũ vận hành đạt chuẩn sẽ là những yếu tố quyết định thành công thực sự của dự án.
