#DienHatNhan #ChauAu #NangNongCucDoan #BienDoiKhiHau #Danube #Phap #Romania #Hungary #ThuySi #AnNinhNangLuong #HanHan #NangLuong #NetZero #KhiHau #EU
Nếu ngay cả điện hạt nhân, nguồn điện vốn được xem là ổn định bậc nhất, cũng phải giảm công suất giữa lúc người dân cần điện nhất, châu Âu sẽ lấy gì để bảo đảm an ninh năng lượng khi các đợt nóng cực đoan ngày càng dữ dội?
Một nghịch lý năng lượng đang xuất hiện tại châu Âu. Nhiệt độ càng cao, nhu cầu điều hòa và tiêu thụ điện càng tăng, nhưng chính nắng nóng và hạn hán lại làm suy yếu khả năng phát điện của một số nhà máy hạt nhân. Tâm điểm của vấn đề không nằm ở nhiên liệu uranium mà ở một yếu tố tưởng như rất bình thường, nước làm mát.
Romania trở thành trường hợp đặc biệt khi mực nước sông Danube xuống thấp, đe dọa khả năng vận hành Nhà máy điện hạt nhân Cernavoda. Chính quyền phải sử dụng khối thuốc nổ 180 kg và khoảng 4 sà lan đá để điều chỉnh dòng chảy về phía nhà máy. Biện pháp này giúp mực nước tăng khoảng 4 cm và kéo dài thời gian hoạt động thêm khoảng 9 ngày. Đây là giải pháp cho thấy mức độ căng thẳng của hệ thống điện khi điện hạt nhân cung cấp khoảng một phần năm sản lượng điện Romania.
Hungary cũng chịu áp lực từ chính dòng Danube. Nhà máy điện hạt nhân Paks từng chứng kiến mực nước tiến sát ngưỡng tối thiểu cần thiết cho vận hành, có thời điểm khoảng cách chỉ còn vài mm. Khi nguồn nước xuống dưới giới hạn kỹ thuật, nguy cơ giảm công suất hoặc ngừng tổ máy không còn đơn thuần là vấn đề môi trường mà trực tiếp trở thành vấn đề an ninh năng lượng.
Pháp, quốc gia sở hữu một trong những hệ thống điện hạt nhân lớn nhất thế giới, cũng chịu tác động rõ rệt. Ba trong tổng số 57 lò phản ứng phải ngừng vận hành, trong khi 7 lò khác giảm công suất. Sản lượng điện toàn quốc theo thông tin được công bố giảm khoảng 9 phần trăm. Dữ liệu Montel cho thấy khoảng 12 phần trăm công suất điện hạt nhân Pháp bị ảnh hưởng bởi vấn đề nhiệt độ.
Khu vực Diễn biến đáng chú ý Tác động
Romania Danube xuống thấp, phải nắn dòng nước về Cernavoda Điện hạt nhân chiếm khoảng 20 phần trăm nguồn cung, giải pháp khẩn cấp giúp kéo dài vận hành khoảng 9 ngày
Hungary Mực nước Danube gần Paks sát ngưỡng vận hành tối thiểu Nguy cơ phải giảm công suất hoặc ngừng hoạt động
Pháp 3 trong 57 lò phản ứng ngừng, 7 lò giảm công suất Sản lượng điện toàn quốc giảm khoảng 9 phần trăm
Pháp Nhiệt độ nước ảnh hưởng hệ thống hạt nhân Khoảng 12 phần trăm công suất hạt nhân bị suy giảm
Thụy Sĩ Nhiệt độ nước sông tăng cao Một nhà máy điện hạt nhân phải dừng
Khu vực Danube Hạn hán ảnh hưởng nhiều tổ máy Khoảng 2,44 GW phải ngừng vào ngày 3/8, tương đương khoảng 40 phần trăm công suất hạt nhân trong phạm vi thống kê được nêu
Điểm đáng chú ý là lò phản ứng hạt nhân không nhất thiết phải gặp sự cố kỹ thuật mới giảm công suất. Nhiều trường hợp xuất phát từ giới hạn môi trường đối với nhiệt độ nước xả.
Nhà máy điện hạt nhân sử dụng nhiệt từ phản ứng phân hạch để tạo hơi nước, vận hành turbine và máy phát điện. Sau quá trình phát điện, hệ thống cần lượng nước rất lớn để ngưng tụ hơi và giải nhiệt. Nước sau khi hấp thụ nhiệt thường được trả về sông hoặc biển với nhiệt độ cao hơn.
Khi nước sông ban đầu đã quá nóng, khả năng giải nhiệt giảm. Đồng thời, nếu tiếp tục xả nước có nhiệt độ cao, hệ sinh thái thủy sinh có thể bị ảnh hưởng. Vì vậy, các quy định môi trường có thể buộc nhà máy giảm công suất hoặc tạm dừng ngay cả khi thiết bị về mặt kỹ thuật vẫn đủ khả năng vận hành.
Theo thông tin được dẫn từ Hiệp hội Hạt nhân Thế giới, việc dừng một số lò phản ứng khi nhiệt độ nước sông quá cao thường nhằm tuân thủ giới hạn bảo vệ hệ sinh thái địa phương. Trong những tình huống đặc biệt, giới hạn nhiệt độ xả có thể được xem xét miễn trừ nhằm bảo đảm nguồn điện thiết yếu, nhưng đây không thể trở thành giải pháp dài hạn.
Nhiệt độ nước tăng còn trực tiếp làm giảm hiệu suất phát điện. Theo số liệu được nêu, khi nhiệt độ tăng thêm khoảng 15 độ C, sản lượng điện hạt nhân có thể giảm khoảng 6 phần trăm. Tuy nhiên, nguy cơ nghiêm trọng hơn xuất hiện khi hạn hán kéo mực nước xuống quá thấp, khiến nhà máy không còn đủ điều kiện lấy nước làm mát.
Nghiên cứu của Đại học McMaster tại Canada về mối tương quan giữa nắng nóng và điện hạt nhân cho thấy các đợt nóng trung bình làm giảm khoảng 0,6 phần trăm sản lượng điện hàng năm trong giai đoạn 2003 đến 2022. Con số tưởng nhỏ nhưng có thể trở nên đáng kể tại những hệ thống phụ thuộc lớn vào hạt nhân, đặc biệt khi sự suy giảm xảy ra đúng thời điểm nhu cầu điện đạt đỉnh.
Pháp là ví dụ điển hình. Với tỷ trọng điện hạt nhân rất lớn trong cơ cấu phát điện, việc nhiều tổ máy cùng giảm công suất vì nhiệt độ nước có thể tạo ảnh hưởng đáng kể lên toàn bộ thị trường. Carbon Brief thống kê Pháp từng phải giảm sản lượng điện hạt nhân trong nhiều năm xuất hiện các đợt nóng trong giai đoạn 2003 đến 2025.
Đáng lo hơn là hiệu ứng kép giữa cung và cầu. Nắng nóng khiến hàng triệu điều hòa hoạt động mạnh hơn, đẩy phụ tải lên cao. Cùng thời điểm đó, điện hạt nhân giảm công suất vì nước sông nóng hoặc cạn, còn thủy điện cũng suy giảm vì hạn hán. Hệ thống điện vì vậy chịu sức ép từ cả hai phía.
Romania đã giảm độ sáng đèn đường xuống khoảng một phần ba và tắt hệ thống chiếu sáng ban đêm tại một số công trình nổi tiếng, bảo tàng. Các nhà máy ôtô của Renault và Ford tại nước này tự nguyện ngừng sản xuất đến ngày 19/8, qua đó giảm khoảng 200 MW nhu cầu điện.
Hungary yêu cầu tắt đèn trang trí và các thiết bị không thiết yếu tại cơ quan nhà nước vào ban đêm. Moldova thậm chí đứng trước nguy cơ cắt điện luân phiên khi nguồn điện nhập khẩu từ Ukraine và Romania không đủ đáp ứng nhu cầu giờ cao điểm.
Những diễn biến này không đồng nghĩa điện hạt nhân mất vai trò trong chiến lược giảm phát thải. Ngược lại, nó chỉ ra một yêu cầu mới đối với thiết kế hệ thống điện trong kỷ nguyên khí hậu cực đoan. Một nguồn điện có hệ số công suất cao vẫn có thể đối mặt với rủi ro nếu hạ tầng làm mát phụ thuộc quá lớn vào sông hồ chịu tác động của hạn hán và nhiệt độ.
Các nhà máy tương lai vì thế phải tính toán sâu hơn về vị trí xây dựng, công nghệ làm mát, khả năng tái sử dụng nước, tháp giải nhiệt, dự trữ nguồn nước và kịch bản nhiệt độ cực đoan. Song song đó, lưới điện cần đủ linh hoạt để huy động điện mặt trời, điện gió, thủy điện tích năng, hệ thống lưu trữ và các nguồn điện điều độ khác khi công suất hạt nhân bất ngờ suy giảm.
Khủng hoảng hiện nay cũng cho thấy biến đổi khí hậu không chỉ đặt câu hỏi về việc thế giới sản xuất điện bằng nguồn nào. Nó đang buộc ngành năng lượng phải trả lời một câu hỏi khó hơn nhiều, liệu những nhà máy được thiết kế dựa trên điều kiện khí hậu của nhiều thập niên trước có còn đủ khả năng chống chịu trước môi trường của những thập niên tới hay không.
Khi Danube có thể xuống thấp đến mức phải dùng thuốc nổ và đá để điều chỉnh dòng nước, còn những lò phản ứng công suất lớn phải giảm phát điện đúng lúc nhu cầu điều hòa tăng vọt, khái niệm an ninh năng lượng châu Âu đang thay đổi. Nguồn điện ổn định giờ đây không chỉ cần nhiên liệu và công nghệ đáng tin cậy, mà còn phải có khả năng thích ứng với một khí hậu ngày càng khó dự đoán.
#ĐiệnHạtNhân, #ChâuÂu, #NắngNóngCựcĐoan, #BiếnĐổiKhíHậu, #SôngDanube, #Romania, #Hungary, #Pháp, #ThụySĩ, #AnNinhNăngLượng, #HạnHán, #NăngLượng, #NetZero, #KhíHậu, #EU
