Nếu chiến tranh và giá nhiên liệu cao khiến người tiêu dùng chuyển sang xe điện nhanh hơn dự kiến, liệu chính cú sốc dầu mỏ có đang vô tình thúc đẩy quá trình làm giảm nhu cầu dầu toàn cầu?
1. Ba lực đẩy có thể khiến xe điện bước vào một chu kỳ tăng trưởng mới
Wood Mackenzie cho rằng gián đoạn nguồn cung dầu, giá nhiên liệu cao và tốc độ đổi mới công nghệ pin có thể cùng lúc tạo ra một cú hích mới cho xe điện. Trong kịch bản mang tên Electric Shock, hãng nghiên cứu năng lượng này đánh giá những cú sốc dầu mỏ, chính sách hỗ trợ và tiến bộ công nghệ có khả năng hội tụ, làm tốc độ điện hóa giao thông nhanh hơn đáng kể so với dự báo cơ sở. (Wood Mackenzie)
Các cuộc xung đột ảnh hưởng đến những quốc gia sản xuất dầu như Nga và Iran đã làm nổi bật rủi ro của việc phụ thuộc quá nhiều vào nguồn cung nhiên liệu hóa thạch. Khi nguồn cung bị đe dọa và giá nhiên liệu duy trì ở mức cao, chính phủ có thêm lý do để đầu tư vào sản xuất xe điện, pin và chuỗi cung ứng liên quan, trong khi người tiêu dùng cũng có thêm động lực kinh tế để giảm phụ thuộc vào xăng dầu. (OilPrice.com)
2. Xe điện có thể chiếm 25 phần trăm đội xe toàn cầu vào năm 2040
Theo kịch bản cơ sở của Wood Mackenzie, xe điện chạy pin hiện mới chiếm khoảng 4 phần trăm tổng đội xe chở khách và thương mại toàn cầu năm 2025 nhưng có thể tăng lên 25 phần trăm vào năm 2040. Báo cáo này chỉ tính xe thuần điện chạy pin và không bao gồm xe plug-in hybrid. (Wood Mackenzie)
Chỉ tiêu Kịch bản cơ sở Kịch bản Electric Shock
Tỷ trọng EV toàn cầu năm 2025 Khoảng 4 phần trăm Điểm xuất phát tương đương
Tỷ trọng EV toàn cầu năm 2040 Khoảng 25 phần trăm Cao hơn đáng kể
Nhu cầu dầu năm 2040 104 triệu thùng mỗi ngày 99 triệu thùng mỗi ngày
Chênh lệch nhu cầu dầu — Giảm 5 triệu thùng mỗi ngày
Nhà máy lọc dầu có nguy cơ đóng cửa sớm — Khoảng 40 nhà máy
Đầu tư bổ sung cho nguồn cung kim loại — Khoảng 45 tỷ USD
Điểm đáng chú ý nhất nằm ở tác động đối với dầu mỏ. Wood Mackenzie dự báo nhu cầu dầu thế giới trong kịch bản cơ sở đạt khoảng 104 triệu thùng mỗi ngày vào năm 2040. Trong kịch bản xe điện tăng tốc, con số chỉ còn khoảng 99 triệu thùng mỗi ngày, thấp hơn 5 triệu thùng mỗi ngày. (Wood Mackenzie)
Mức giảm này tương đương gần 4,8 phần trăm so với kịch bản cơ sở. Đây là khoảng cách đủ lớn để tác động trực tiếp đến công suất sử dụng và lợi nhuận của ngành lọc dầu.
3. Khoảng 40 nhà máy lọc dầu có thể phải đóng cửa sớm
Ngành lọc dầu đặc biệt nhạy cảm với sự suy giảm nhu cầu bởi đây là lĩnh vực thâm dụng vốn và hiệu quả kinh tế phụ thuộc lớn vào tỷ lệ sử dụng công suất. Khi nhu cầu sản phẩm dầu giảm, công suất dư thừa tăng và những nhà máy có chi phí vận hành cao hoặc vị trí bất lợi có thể mất khả năng cạnh tranh.
Theo kịch bản Electric Shock của Wood Mackenzie, khoảng 40 nhà máy lọc dầu trên thế giới có thể phải đóng cửa sớm nếu nhu cầu dầu giảm nhanh hơn dự báo cơ sở. (Wood Mackenzie)
Điều đáng chú ý là áp lực đối với ngành dầu khí không nhất thiết bắt đầu bằng việc nguồn cung dầu dư thừa. Trong ngắn hạn, chiến tranh hoặc gián đoạn nguồn cung thậm chí có thể khiến dầu và nhiên liệu tăng giá. Nhưng chính mức giá cao kéo dài lại có khả năng làm xe điện hấp dẫn hơn về chi phí sử dụng, từ đó thúc đẩy quá trình thay thế dầu trong giao thông.
4. Sạc cực nhanh đang xử lý một trong những điểm yếu lớn nhất của xe điện
Công nghệ cũng đang thay đổi nhanh chóng. Trung Quốc đang đẩy mạnh các hệ thống sạc công suất cực cao với mục tiêu đưa thời gian bổ sung phạm vi hoạt động của xe điện ngày càng gần thời gian đổ nhiên liệu của xe động cơ đốt trong.
Nếu thời gian sạc giảm xuống chỉ còn vài phút, một trong những rào cản tâm lý quan trọng đối với xe điện là thời gian chờ sẽ giảm đáng kể. Khi yếu tố này kết hợp với phạm vi hoạt động dài hơn và giá pin giảm, lợi thế thực dụng của xe xăng và diesel có thể tiếp tục bị thu hẹp.
5. Pin natri-ion có thể làm thay đổi bài toán nguyên liệu
Một hướng công nghệ khác đáng chú ý là pin natri-ion. Khác với lithium-ion truyền thống, công nghệ này mở ra khả năng sử dụng nguồn nguyên liệu phổ biến hơn và có thể giảm sự phụ thuộc vào một số kim loại pin chiến lược.
Điều này đặc biệt quan trọng nếu số lượng xe điện tăng nhanh hơn dự kiến. Khi hàng trăm triệu phương tiện cùng chuyển sang điện hóa, nhu cầu lithium, nickel, graphite, đồng và nhiều nguyên liệu khác sẽ tăng mạnh. Việc đa dạng hóa hóa học pin vì thế không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn liên quan trực tiếp đến an ninh chuỗi cung ứng.
Wood Mackenzie đánh giá nguồn cung kim loại không phải trở ngại không thể vượt qua. Trong kịch bản Electric Shock, khoảng 45 tỷ USD đầu tư bổ sung vào nguồn cung kim loại, đặc biệt là đồng, có thể hỗ trợ quy mô đội xe điện toàn cầu tăng thêm khoảng 50 phần trăm vào năm 2040 so với kịch bản cơ sở. Tuy nhiên, dòng vốn phải tiếp cận được cả những khu vực khai khoáng có mức độ rủi ro cao. (Wood Mackenzie)
6. Hạ tầng sạc hiện còn dư địa nhưng sẽ cần một làn sóng đầu tư thứ hai
Thế giới hiện có khoảng 7 triệu cổng sạc công cộng và Wood Mackenzie cho rằng mạng lưới này có khả năng hấp thụ tốc độ tăng trưởng xe điện trong ngắn hạn. Tỷ lệ sử dụng trung bình tại các thị trường lớn mới khoảng 15 phần trăm vào cuối năm 2025 do tốc độ triển khai trạm sạc trong 5 năm trước đó nhanh hơn tốc độ tăng doanh số EV. (Wood Mackenzie)
Khoảng dư địa này sẽ nhanh chóng bị sử dụng hết nếu kịch bản xe điện tăng tốc xảy ra.
Thị trường Hạ tầng bổ sung đến năm 2040 Đầu tư bổ sung ước tính
Trung Quốc Khoảng 4 triệu cổng sạc Khoảng 200 tỷ USD
Châu Âu Khoảng 2,7 triệu cổng sạc Khoảng 108 tỷ USD
Mỹ Khoảng 500.000 cổng sạc Thấp hơn Trung Quốc và châu Âu
Riêng Trung Quốc có thể cần thêm khoảng 4 triệu cổng sạc vào năm 2040, tương ứng khoảng 200 tỷ USD đầu tư vượt kịch bản cơ sở. Châu Âu cần thêm khoảng 2,7 triệu cổng và 108 tỷ USD. Mỹ cần thêm khoảng 500.000 cổng do tốc độ thâm nhập EV được dự báo thấp hơn. (Wood Mackenzie)
7. Xe điện tăng nhanh không đồng nghĩa lưới điện chắc chắn quá tải
Một trong những câu hỏi lớn nhất là liệu lưới điện có chịu nổi hàng trăm triệu xe điện hay không. Wood Mackenzie cho rằng yếu tố quyết định nằm ở sạc có quản lý thay vì chỉ nhìn vào tổng lượng điện tiêu thụ.
Tại Tây Âu, khoảng 50 phần trăm hoạt động sạc EV năm 2025 đã được quản lý về thời điểm. Trong kịch bản Electric Shock, tỷ lệ này có thể đạt 85 phần trăm trên toàn châu Âu vào năm 2040. (Wood Mackenzie)
Wood Mackenzie dự báo tổng tiêu thụ điện hằng năm của châu Âu có thể tăng 44 phần trăm vào năm 2040, trong đó xe điện đóng góp khoảng một phần ba mức tăng. Tuy nhiên, công suất sạc EV tại thời điểm phụ tải đỉnh chỉ tăng từ mức tương đương 0,4 phần trăm tổng công suất phát điện năm 2026 lên khoảng 2,6 phần trăm vào năm 2040. Theo mô hình này, châu Âu chỉ cần bổ sung khoảng 28 GW công suất phát điện để đáp ứng phần phụ tải liên quan. (Wood Mackenzie)
Điều đó cho thấy vấn đề không đơn thuần là có bao nhiêu xe điện mà quan trọng hơn là hàng triệu chiếc xe được sạc vào thời điểm nào.
8. Cuộc cạnh tranh năng lượng có thể chuyển từ giếng dầu sang pin, điện và đồng
Nếu kịch bản tăng tốc trở thành hiện thực, cấu trúc thị trường năng lượng toàn cầu sẽ thay đổi sâu sắc. Dầu mỏ mất một phần nhu cầu từ vận tải đường bộ, trong khi nhu cầu điện, đồng, vật liệu pin, trạm sạc và hạ tầng truyền tải tăng lên.
Trung Quốc đang có lợi thế lớn trong quá trình này nhờ quy mô sản xuất xe điện, pin và công nghệ năng lượng sạch. Wood Mackenzie từng nhận định lợi thế sản xuất khối lượng lớn với chi phí thấp đang giúp Trung Quốc tạo ảnh hưởng ngày càng lớn trên thị trường EV và pin toàn cầu. (Wood Mackenzie)
Cú sốc dầu vì thế tạo ra một nghịch lý đáng chú ý. Trong ngắn hạn, chiến tranh và gián đoạn nguồn cung có thể làm dầu trở nên đắt đỏ và chiến lược hơn. Nhưng nếu giá nhiên liệu cao thúc đẩy chính phủ, doanh nghiệp và người tiêu dùng đầu tư mạnh hơn vào xe điện, pin và hạ tầng sạc, chính cú sốc đó có thể làm nhu cầu dầu trong dài hạn thấp hơn.
Khoảng cách 5 triệu thùng dầu mỗi ngày vào năm 2040, khoảng 40 nhà máy lọc dầu có nguy cơ đóng cửa sớm, hàng trăm tỷ USD đầu tư hạ tầng sạc và hàng chục tỷ USD dành cho nguồn cung kim loại cho thấy cuộc cạnh tranh năng lượng trong tương lai có thể không còn chỉ xoay quanh ai kiểm soát nhiều mỏ dầu nhất mà còn phụ thuộc vào ai kiểm soát tốt hơn pin, điện, khoáng sản và chuỗi sản xuất xe điện. (Wood Mackenzie)
