#GiaDau #Diesel #DauDiesel #NhienLieu #NangLuong #GiaNhienLieu #LocHoaDau #Nga #Ukraine #SaudiArabia #Houthi #TrungDong #Hormuz #Jazan #ThiTruongDau #KhungHoangNangLuong
Nếu thêm một nhà máy lọc dầu lớn phải dừng hoạt động đúng mùa nhu cầu cao điểm, liệu thế giới có đang tiến gần một cú sốc diesel nghiêm trọng hơn cả cú sốc giá dầu thô?
1. Diesel tăng mạnh khi nguồn cung bị đánh trúng nhiều điểm cùng lúc
Thị trường nhiên liệu toàn cầu đang phát đi tín hiệu căng thẳng rõ rệt khi giá diesel tăng mạnh trong bối cảnh công suất lọc dầu bị gián đoạn tại Nga và Trung Đông, trong khi tồn kho sản phẩm chưng cất của Mỹ đã xuống mức đặc biệt thấp.
Theo Reuters, ngày 10/8/2026, hợp đồng tương lai diesel lưu huỳnh cực thấp tại Mỹ tăng tới 7,4%, lên khoảng 4,19 USD/gallon, mức tăng trong ngày lớn nhất kể từ giữa tháng 7. Cùng thời điểm, biên lợi nhuận lọc dầu diesel tại châu Âu tăng gần 10%. (Reuters)
Đáng chú ý, mức tăng này không xuất phát từ một thị trường bình thường. Trước đó biên lợi nhuận lọc dầu đã ở vùng rất cao do năng lực chế biến dầu thô thành nhiên liệu thành phẩm ngày càng bị thắt chặt.
Chỉ báo Diễn biến đáng chú ý
Diesel tương lai Mỹ Tăng 7,4% lên khoảng 4,19 USD/gallon
Biên lọc dầu diesel châu Âu Tăng gần 10%
Tồn kho sản phẩm chưng cất Mỹ Khoảng 107,2 triệu thùng
Tình trạng tồn kho Mỹ Thấp nhất khoảng 30 năm nếu xét cùng thời điểm trong năm
Nga Hạn chế nguồn nhiên liệu xuất khẩu trong bối cảnh hệ thống lọc dầu chịu sức ép
Saudi Arabia Rủi ro đối với cơ sở lọc dầu và vận chuyển dầu trên Biển Đỏ gia tăng
Hormuz Gián đoạn tiếp tục gây sức ép lên dòng dầu và sản phẩm dầu
(Reuters)
2. Nga tiếp tục mất công suất lọc dầu
Một trong những nguyên nhân lớn nhất nằm ở Nga. Các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine tiếp tục gây thiệt hại cho hệ thống lọc dầu của nước này.
Ngày 11/8, nhà máy Orsknefteorgsintez tại Nga phải dừng chế biến sau một cuộc tấn công bằng drone gây cháy và làm hư hại các phân xưởng. Nhà máy có công suất thiết kế khoảng 5,76 triệu tấn mỗi năm, tương đương khoảng 115.200 thùng mỗi ngày. (Reuters)
Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở lượng dầu thô Nga có thể khai thác.
Vấn đề lớn hơn là khả năng biến dầu thô thành diesel, xăng, nhiên liệu hàng không và các sản phẩm dầu khác.
Một quốc gia vẫn có dầu thô nhưng mất công suất lọc dầu có thể đồng thời đối mặt với dư thừa dầu nguyên liệu và thiếu nhiên liệu thành phẩm.
Đây chính là nghịch lý đang khiến thị trường diesel trở nên đặc biệt nhạy cảm.
IEA cho biết hoạt động lọc dầu của Nga đã xuống gần mức thấp nhất trong khoảng hai thập kỷ do các cuộc tấn công bằng drone, góp phần đẩy nguồn cung sản phẩm dầu toàn cầu vào tình trạng căng thẳng và biên lợi nhuận lọc dầu lên mức rất cao. (Reuters)
3. Saudi Arabia trở thành điểm rủi ro thứ hai
Trong khi nguồn cung từ Nga gặp vấn đề, Trung Đông cũng không còn là vùng đệm an toàn như trước.
Reuters cho biết lực lượng Houthi đã tuyên bố phong tỏa hàng hải đối với Saudi Arabia từ ngày 20/7 và sau đó tuyên bố thực hiện nhiều cuộc tấn công nhằm vào tàu cũng như cơ sở dầu khí liên quan Saudi Arabia, trong đó có cảng Yanbu và nhà máy lọc dầu Jazan. (Reuters)
Đối với Jazan, diễn biến này đặc biệt đáng chú ý vì đây là một mắt xích lọc hóa dầu quan trọng của Saudi Arabia. Theo Reuters, sự cố liên quan cuộc tấn công đã khiến kế hoạch hoạt động trở lại của cơ sở này bị trì hoãn tới cuối tháng 8. (Reuters)
Như vậy thị trường đang chịu sức ép từ hai hướng.
Nga mất hoặc giảm công suất lọc dầu do chiến sự.
Saudi Arabia và tuyến Biển Đỏ chịu rủi ro an ninh ngày càng lớn.
Khi hai nguồn cung quan trọng cùng gặp vấn đề, khả năng các nhà máy lọc dầu tại Mỹ, châu Âu và châu Á nhanh chóng bù đắp lượng thiếu hụt trở nên hạn chế.
4. Đây không đơn thuần là câu chuyện giá dầu thô
Điểm quan trọng nhất của đợt biến động hiện nay là diesel có thể tăng mạnh ngay cả khi dầu thô không tăng với tốc độ tương ứng.
Giá dầu thô phản ánh cung cầu nguyên liệu.
Giá diesel còn phụ thuộc vào công suất lọc dầu, cấu hình nhà máy, tồn kho sản phẩm, vận tải biển và khả năng đưa nhiên liệu từ nơi dư thừa tới nơi thiếu hụt.
Khi công suất lọc dầu trở thành nút thắt, khoảng cách giữa giá nhiên liệu thành phẩm và dầu thô mở rộng mạnh.
Đây chính là lý do biên lợi nhuận lọc dầu đang trở thành một trong những chỉ báo quan trọng nhất của thị trường năng lượng năm 2026.
Trước đó, biên lọc dầu diesel châu Âu từng vượt 60 USD/thùng, trong khi chỉ số crack spread 3-2-1 tại Mỹ từng đạt mức kỷ lục 64,58 USD/thùng vào ngày 8/7. (Sahm)
5. Tồn kho diesel Mỹ tạo thêm áp lực
Một tín hiệu đáng lo khác nằm tại Mỹ.
Theo số liệu được Reuters dẫn lại, tồn kho sản phẩm chưng cất của Mỹ, bao gồm diesel và dầu sưởi, giảm xuống khoảng 107,2 triệu thùng, mức thấp nhất trong khoảng 30 năm nếu so với cùng thời điểm trong năm. (Reuters)
Tồn kho thấp đồng nghĩa thị trường có lớp đệm mỏng hơn để hấp thụ những cú sốc bất ngờ.
Nếu một nhà máy lọc dầu lớn phải đóng cửa, một tuyến hàng hải bị gián đoạn hoặc nhu cầu tăng nhanh hơn dự kiến, giá có thể phản ứng mạnh hơn bình thường.
Diesel còn khác xăng ở chỗ đây là nhiên liệu có ảnh hưởng trực tiếp tới hoạt động sản xuất.
Xe tải sử dụng diesel.
Máy móc xây dựng sử dụng diesel.
Nhiều thiết bị nông nghiệp sử dụng diesel.
Vận tải hàng hóa và một phần hoạt động công nghiệp phụ thuộc rất lớn vào diesel.
Vì vậy cú sốc diesel có khả năng truyền trực tiếp vào chi phí logistics và giá hàng hóa.
6. Mùa nhu cầu cao điểm có thể khiến bài toán khó hơn
Thời điểm của cú sốc nguồn cung cũng không thuận lợi.
Nhu cầu diesel trong nông nghiệp có thể tăng khi nhiều khu vực bước vào mùa thu hoạch, trong khi vận tải hàng hóa vẫn cần lượng nhiên liệu lớn.
Nếu nhu cầu tăng đúng lúc tồn kho thấp và công suất lọc dầu bị gián đoạn, thị trường sẽ phải cạnh tranh để giành từng lô nhiên liệu.
Châu Âu đặc biệt nhạy cảm vì khu vực này từ lâu phụ thuộc đáng kể vào diesel nhập khẩu.
Sau khi nguồn cung Nga bị hạn chế, châu Âu phải tìm nguồn thay thế từ Mỹ, Trung Đông và châu Á. Điều đó khiến giá diesel châu Âu ngày càng phụ thuộc vào chi phí vận tải và an ninh của các tuyến hàng hải quốc tế.
7. Hormuz và Biển Đỏ khiến chuỗi cung ứng càng mong manh
Một nhà máy lọc dầu hoạt động bình thường cũng chưa chắc giải quyết được vấn đề nếu sản phẩm không thể vận chuyển tới khách hàng.
Căng thẳng tại eo biển Hormuz và Biển Đỏ đang khiến bài toán logistics trở nên phức tạp hơn.
Saudi Arabia đã phải thay đổi chiến lược vận chuyển khi rủi ro tấn công gia tăng. Reuters cho biết nhiều tàu chở dầu khổng lồ tránh Bab al-Mandeb, trong khi một phần dòng dầu Saudi Arabia được chuyển hướng qua kênh đào Suez và hệ thống đường ống SUMED của Ai Cập. Chi phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh cũng tăng. (Reuters)
Điều này có nghĩa thị trường phải đối mặt đồng thời với rủi ro sản xuất, rủi ro lọc dầu và rủi ro vận chuyển.
8. Thị trường đang thiếu thứ quan trọng hơn dầu thô
IEA hiện dự báo nguồn cung dầu toàn cầu năm 2026 giảm khoảng 4,3 triệu thùng mỗi ngày, tương đương khoảng 4%, xuống khoảng 102,02 triệu thùng mỗi ngày. Theo dự báo này, nguồn cung thấp hơn nhu cầu khoảng 1,27 triệu thùng mỗi ngày. (Reuters)
Nhưng với diesel, vấn đề còn nghiêm trọng hơn con số cân bằng dầu thô đơn thuần.
Thế giới cần đúng loại nhà máy, đúng cấu hình lọc dầu, đúng loại dầu nguyên liệu và hệ thống logistics hoạt động bình thường để tạo ra diesel tại đúng nơi thị trường cần.
Chính vì vậy dầu thô có thể vẫn tồn tại trên thị trường nhưng diesel vẫn thiếu.
9. Cú sốc diesel có thể lan sang toàn bộ nền kinh tế
Nếu tình trạng hiện nay kéo dài, tác động không chỉ dừng ở cây xăng.
Khu vực Tác động tiềm tàng khi diesel tăng
Vận tải đường bộ Chi phí vận chuyển hàng hóa tăng
Nông nghiệp Chi phí máy kéo và máy thu hoạch tăng
Xây dựng Chi phí vận hành máy móc tăng
Công nghiệp Chi phí logistics và máy phát điện tăng
Bán lẻ Giá vận chuyển có thể truyền vào giá hàng hóa
Lạm phát Áp lực giá năng lượng và hàng hóa gia tăng
Lọc hóa dầu Biên lợi nhuận có thể tiếp tục ở mức cao
Điều đáng quan tâm nhất hiện nay vì thế không chỉ là Brent hay WTI tăng bao nhiêu.
Thị trường cần theo dõi còn bao nhiêu công suất lọc dầu thực sự hoạt động và bao nhiêu diesel có thể đến được nơi đang cần nó.
Các cuộc tấn công vào cơ sở lọc dầu Nga, rủi ro tại Saudi Arabia, căng thẳng Hormuz, bất ổn trên Biển Đỏ và tồn kho sản phẩm chưng cất thấp tại Mỹ đang hội tụ thành một bài toán nguồn cung rất khó giải.
Nếu những gián đoạn này kéo dài đúng vào mùa nhu cầu cao điểm, diesel có thể trở thành tâm điểm tiếp theo của cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu, với tác động lan từ nhà máy lọc dầu tới xe tải, cánh đồng, nhà máy sản xuất và cuối cùng là giá hàng hóa mà người tiêu dùng phải trả.
