Nếu một vật liệu đứng ở đầu chuỗi sản xuất cả chip lẫn pin mặt trời bị kiểm soát bằng thuế và giá nhập khẩu tối thiểu, đây chỉ là bảo hộ thương mại hay đang trở thành một mặt trận mới trong cạnh tranh công nghệ Mỹ - Trung?
Ngày 6/8/2026, Tổng thống Mỹ Donald Trump ký một tuyên bố theo Điều 232 của Đạo luật Mở rộng Thương mại năm 1962 nhằm bảo vệ ngành polysilicon và chuỗi cung ứng liên quan của Mỹ. Theo Nhà Trắng, biện pháp mới gồm chương trình giá nhập khẩu tối thiểu đối với polysilicon và các sản phẩm phái sinh, đồng thời áp thuế theo tỷ lệ 15% đối với các sản phẩm hạ nguồn từ polysilicon. Các biện pháp sẽ có hiệu lực sau 120 ngày kể từ ngày ký, tương ứng ngày 4/12/2026.
Điểm đáng chú ý là chính sách không chỉ dựa vào thuế quan. Washington sử dụng đồng thời thuế 15% và giá nhập khẩu tối thiểu, qua đó tạo một tầng bảo vệ bổ sung cho các nhà sản xuất trong nước trước hàng nhập khẩu giá thấp. Theo tài liệu của Nhà Trắng được Reuters dẫn lại, mức giá nhập khẩu tối thiểu được thiết lập cụ thể như sau.
Sản phẩm Giá nhập khẩu tối thiểu
Polysilicon 21 USD/kg
Ingot và wafer polysilicon 100 USD/kg
Tế bào quang điện 0,22 USD/W
Module, tấm pin mặt trời 0,38 USD/W
Thuế đối với sản phẩm phái sinh thuộc diện áp dụng 15%
Polysilicon là silicon có độ tinh khiết cao và nằm ở điểm khởi đầu của hai chuỗi công nghiệp có ý nghĩa chiến lược đối với Mỹ là bán dẫn và quang điện. Trong ngành năng lượng mặt trời, polysilicon được chuyển thành ingot, sau đó cắt thành wafer, chế tạo thành tế bào quang điện rồi lắp ráp thành module. Đối với bán dẫn, silicon độ tinh khiết cao cũng là nguyên liệu nền tảng cho wafer phục vụ sản xuất chip.
Nhà Trắng đặt quyết định này trong khuôn khổ an ninh quốc gia. Chính quyền Donald Trump cho rằng polysilicon là vật liệu quan trọng đối với ngành bán dẫn, quốc phòng và các ngành liên quan đến quốc phòng. Theo số liệu Nhà Trắng công bố ngày 6/8/2026, tỷ trọng của Mỹ trong năng lực sản xuất polysilicon toàn cầu đã giảm từ khoảng 50% năm 2005 xuống dưới 2% vào năm 2024.
Sự suy giảm này giúp giải thích vì sao Washington không chỉ áp thuế mà còn hướng tới việc tái tạo năng lực sản xuất trong nước. Tuyên bố của Tổng thống Donald Trump cho phép Bộ trưởng Thương mại Mỹ xây dựng chương trình khuyến khích dành cho doanh nghiệp đầu tư xây mới, mở rộng hoặc cải tạo các cơ sở sản xuất polysilicon và sản phẩm phái sinh tại Mỹ. Mục tiêu được Nhà Trắng nêu là cải thiện tính khả thi thương mại của sản xuất nội địa và tạo thêm việc làm.
Đây cũng là một vấn đề có liên hệ trực tiếp giữa ngành năng lượng mặt trời và ngành chip. Theo Reuters, Semiconductor Industry Association cho biết ngành bán dẫn chỉ chiếm khoảng 2,4% nhu cầu polysilicon toàn cầu. Quy mô lớn hơn nhiều của thị trường năng lượng mặt trời vì vậy có vai trò hỗ trợ nền tảng sản xuất vật liệu mà ngành bán dẫn cũng cần sử dụng.
Tại Mỹ hiện có hai cơ sở sản xuất polysilicon lớn được Reuters xác định. Hemlock Semiconductor vận hành nhà máy tại Michigan và là liên doanh giữa Corning với Shin-Etsu Handotai của Nhật Bản. Wacker Chemie của Đức vận hành nhà máy tại Tennessee. Corning cho rằng quyết định mới khuyến khích tiếp tục đầu tư vào năng lực sản xuất tại Mỹ và hỗ trợ khả năng cạnh tranh dài hạn, trong khi Wacker Chemie cho biết đang đánh giá đầy đủ tác động của các biện pháp.
Một nghịch lý của ngành năng lượng mặt trời Mỹ là năng lực sản xuất đã mở rộng đáng kể sau các ưu đãi thuế được Quốc hội thông qua năm 2022, nhưng phần lớn tăng trưởng tập trung vào công đoạn lắp ráp module. Các khâu thượng nguồn như wafer và tế bào quang điện vẫn phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu và cần thời gian đầu tư dài hơn. Chính sách mới vì vậy nhắm sâu hơn vào toàn bộ chuỗi từ nguyên liệu đến sản phẩm hoàn chỉnh thay vì chỉ bảo vệ khâu lắp ráp cuối cùng.
Các doanh nghiệp có hoạt động sản xuất năng lượng mặt trời tại Mỹ như T1 Energy, First Solar và Qcells đã hoan nghênh quyết định. T1 Energy đang đầu tư 510 triệu USD vào một nhà máy sản xuất tế bào quang điện bên cạnh nhà máy module tại Texas.
Tuy nhiên, khoảng thời gian 120 ngày trước khi chính sách có hiệu lực cũng tạo ra một vấn đề khác. Luật sư thương mại Tim Brightbill cảnh báo thời gian trì hoãn có thể khiến lượng hàng nhập khẩu tăng mạnh trước ngày 4/12/2026. Ở chiều ngược lại, các doanh nghiệp mua tấm pin cho rằng họ cần khoảng thời gian này để điều chỉnh hợp đồng cung ứng trước mặt bằng giá mới.
Về mặt cạnh tranh quốc tế, Reuters xác định Trung Quốc đang giữ vai trò thống trị trong các chuỗi cung ứng mà biện pháp mới của Mỹ hướng tới. Tuyên bố của Tổng thống Donald Trump theo Điều 232 được thiết kế để hỗ trợ chuỗi cung ứng chip và năng lượng mặt trời trong nước, đồng thời tăng năng lực cạnh tranh của Mỹ với Bắc Kinh trong AI và năng lượng.
Chính sách ngày 6/8/2026 vì vậy có ý nghĩa rộng hơn một mức thuế 15%. Washington đang kết hợp thuế quan, giá nhập khẩu tối thiểu và ưu đãi đầu tư nội địa thành một cơ chế công nghiệp thống nhất. Với polysilicon nằm ở thượng nguồn của cả năng lượng mặt trời lẫn bán dẫn, quyết định này cho thấy cạnh tranh Mỹ - Trung đang tiếp tục dịch chuyển từ sản phẩm cuối cùng sang quyền kiểm soát vật liệu, năng lực sản xuất và các mắt xích nền tảng của chuỗi cung ứng công nghệ.
