#ElNino #BienDoiKhiHau #ThoiTietCucDoan #HanHan #MuaLu #NhietDoToanCau #KhiHau #NongLenToanCau #ThaiBinhDuong #NongNghiep #AnNinhLuongThuc #ThoiTiet
Nếu một El Niño cực mạnh có thể khiến nơi này chìm trong mưa lũ nhưng nơi khác lại khô hạn nghiêm trọng, liệu thế giới đã thực sự sẵn sàng cho những cú sốc khí hậu xảy ra đồng thời?
1. El Niño hình thành khi Thái Bình Dương nhiệt đới nóng lên bất thường
El Niño là pha nóng của hiện tượng khí hậu tự nhiên ENSO, liên quan đến sự thay đổi nhiệt độ mặt nước biển và hoàn lưu khí quyển trên khu vực Thái Bình Dương xích đạo. Hiện tượng này thường xuất hiện theo chu kỳ không hoàn toàn cố định và có khả năng tác động đến thời tiết ở những khu vực cách Thái Bình Dương hàng nghìn kilomet.
Khi nhiệt độ mặt biển tại vùng trung tâm và phía đông Thái Bình Dương xích đạo cao hơn bình thường trong thời gian đủ dài, sự phân bố nhiệt và độ ẩm trong khí quyển thay đổi. Gió tín phong, vùng đối lưu và các dòng khí quy mô lớn cũng bị điều chỉnh, từ đó làm thay đổi vị trí và cường độ của các vùng mưa.
Điểm đáng chú ý không đơn giản nằm ở việc nước biển nóng thêm bao nhiêu độ. Một El Niño mạnh có thể trở thành tác nhân tái phân phối lượng mưa trên quy mô toàn cầu, khiến một số khu vực nhận lượng mưa bất thường trong khi những khu vực khác thiếu hụt nghiêm trọng.
2. Một thế giới nhưng hai thái cực mưa lũ và hạn hán
Tác động của El Niño không giống nhau tại mọi quốc gia và cũng không phải mỗi sự kiện El Niño đều tạo ra cùng một kịch bản. Tuy nhiên, lịch sử khí hậu cho thấy một El Niño mạnh có thể làm tăng xác suất xuất hiện hàng loạt hiện tượng thời tiết bất thường.
Yếu tố Tác động có thể xuất hiện
Nhiệt độ mặt biển Thái Bình Dương nhiệt đới nóng hơn mức trung bình
Lượng mưa Tăng mạnh tại một số khu vực, giảm tại những khu vực khác
Hạn hán Nguy cơ gia tăng ở những vùng vốn phụ thuộc nhiều vào mưa mùa
Lũ lụt Mưa lớn kéo dài có thể làm tăng nguy cơ lũ và sạt lở
Nhiệt độ không khí Một số khu vực có nguy cơ trải qua các đợt nóng nghiêm trọng hơn
Nông nghiệp Năng suất cây trồng có thể biến động do thiếu nước hoặc dư thừa lượng mưa
Năng lượng Nhu cầu điện làm mát và sản lượng thủy điện có thể thay đổi
Giá thực phẩm Có nguy cơ chịu áp lực nếu sản lượng nông nghiệp tại các vùng xuất khẩu lớn suy giảm
Điều nguy hiểm nằm ở tính bất đối xứng. Một khu vực có thể phải đối phó với hạn hán, cháy rừng và thiếu nước, trong khi khu vực khác cùng thời điểm phải chống chọi với mưa cực đoan, ngập lụt và sạt lở đất.
3. El Niño không đồng nghĩa với biến đổi khí hậu
El Niño là hiện tượng tự nhiên đã tồn tại từ rất lâu trước thời kỳ công nghiệp hiện đại. Vì vậy, không thể đơn giản kết luận rằng một sự kiện El Niño riêng lẻ được tạo ra bởi biến đổi khí hậu do con người.
Vấn đề phức tạp hơn nằm ở môi trường nền mà El Niño đang hoạt động.
Khi nhiệt độ trung bình toàn cầu cao hơn, đại dương tích trữ nhiều nhiệt hơn và khí quyển ấm có khả năng chứa nhiều hơi nước hơn. Điều đó có thể làm thay đổi mức độ nghiêm trọng của một số hiện tượng cực đoan xảy ra đồng thời với El Niño.
Nói cách khác, El Niño là dao động tự nhiên của hệ thống khí hậu, còn sự nóng lên toàn cầu có thể thay đổi điều kiện nền mà dao động đó diễn ra.
Đây cũng là lý do giới khoa học thận trọng khi đánh giá liệu biến đổi khí hậu có trực tiếp khiến El Niño xuất hiện thường xuyên hơn hay mạnh hơn hay không. Mối quan hệ giữa ENSO và biến đổi khí hậu vẫn là một lĩnh vực nghiên cứu phức tạp, trong đó các mô hình khí hậu có thể đưa ra những kết quả khác nhau về tần suất, cường độ và đặc điểm của El Niño trong tương lai.
4. Nông nghiệp có thể trở thành một trong những lĩnh vực chịu tác động lớn nhất
Nông nghiệp đặc biệt nhạy cảm với sự thay đổi của nhiệt độ và lượng mưa. Chỉ cần mùa mưa đến muộn, kết thúc sớm hoặc lượng mưa phân bố sai thời điểm cũng có thể ảnh hưởng đến năng suất.
El Niño mạnh có khả năng tạo ra rủi ro kép.
Tại vùng khô hạn, thiếu nước có thể ảnh hưởng đến cây trồng, vật nuôi và nguồn nước tưới. Tại vùng mưa quá mức, ngập úng lại có thể phá hủy mùa màng, làm xói mòn đất và gây khó khăn cho thu hoạch cũng như vận chuyển.
Nếu những khu vực sản xuất nông sản lớn cùng gặp thời tiết bất lợi, tác động có thể lan từ cánh đồng sang thị trường hàng hóa toàn cầu. Giá gạo, ngô, lúa mì, cà phê, cacao, dầu thực vật và nhiều loại nông sản khác có thể chịu ảnh hưởng tùy theo khu vực sản xuất bị tác động.
5. Nguy cơ đối với an ninh lương thực không chỉ nằm ở sản lượng
Một cú sốc khí hậu còn có thể tác động đến chuỗi cung ứng. Mưa lũ có thể làm gián đoạn đường bộ, đường sắt và cảng biển. Hạn hán nghiêm trọng có thể ảnh hưởng đến mực nước sông, nguồn thủy điện và khả năng vận chuyển hàng hóa trên những tuyến đường thủy quan trọng.
Nếu sản lượng giảm trong khi vận tải và năng lượng đồng thời trở nên đắt đỏ hơn, áp lực cuối cùng có thể truyền sang giá thực phẩm.
Các quốc gia phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu lương thực thường nhạy cảm hơn trước những biến động như vậy, đặc biệt khi nhiều nước sản xuất lớn cùng gặp vấn đề trong một mùa vụ.
6. El Niño mạnh còn có thể tác động tới thị trường năng lượng
Tác động của El Niño không dừng lại ở nông nghiệp. Nhiệt độ cao hơn tại một số khu vực có thể khiến nhu cầu sử dụng điều hòa tăng mạnh, kéo nhu cầu điện lên cao.
Ngược lại, thiếu mưa kéo dài có thể làm giảm lượng nước tại các hồ thủy điện. Trong trường hợp sản lượng thủy điện suy giảm đúng lúc nhu cầu điện tăng, hệ thống năng lượng có thể phải phụ thuộc nhiều hơn vào khí đốt, than hoặc những nguồn điện khác.
Ở những khu vực nhận lượng mưa cao bất thường, vấn đề lại chuyển sang nguy cơ lũ lụt gây ảnh hưởng đến lưới điện, cơ sở hạ tầng và hoạt động sản xuất.
Một hiện tượng bắt đầu từ nhiệt độ mặt biển Thái Bình Dương vì thế có khả năng truyền tác động tới cả điện năng, nhiên liệu, vận tải và giá hàng hóa.
7. Đông Nam Á cần đặc biệt theo dõi diễn biến lượng mưa
Đối với Đông Nam Á, El Niño thường được quan tâm vì khả năng liên quan đến điều kiện nóng và khô hơn tại một số thời kỳ và khu vực. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng thực tế còn phụ thuộc vào thời điểm El Niño đạt đỉnh, gió mùa, nhiệt độ đại dương xung quanh và nhiều dao động khí hậu khác.
Việt Nam cũng không thể đánh giá rủi ro chỉ dựa trên nhãn El Niño mạnh hay yếu. Điều quan trọng hơn là theo dõi dự báo lượng mưa, nhiệt độ, nguồn nước và diễn biến khí tượng theo từng vùng.
Các lĩnh vực nông nghiệp, thủy điện, cấp nước đô thị và phòng chống cháy rừng đặc biệt nhạy cảm trước những giai đoạn nắng nóng và thiếu mưa kéo dài.
8. El Niño càng mạnh càng không có nghĩa mọi nơi đều nóng và khô
Một trong những hiểu nhầm phổ biến nhất là cho rằng El Niño đồng nghĩa toàn bộ thế giới sẽ nóng hơn và khô hơn.
Thực tế phức tạp hơn rất nhiều.
El Niño thay đổi hoàn lưu khí quyển nên tác động có thể hoàn toàn trái ngược giữa các khu vực. Một quốc gia có thể trải qua hạn hán trong khi một khu vực khác nhận lượng mưa vượt trung bình. Thậm chí trong cùng một quốc gia, tác động cũng có thể khác nhau theo mùa và vùng địa lý.
Vì vậy, dự báo El Niño nên được hiểu như một tín hiệu làm thay đổi xác suất của một số kiểu thời tiết, chứ không phải lời khẳng định chắc chắn rằng một hiện tượng cụ thể sẽ xảy ra tại một địa điểm cụ thể.
9. Điều đáng lo nhất là El Niño xuất hiện trên một hành tinh vốn đã rất nóng
Một El Niño cực mạnh không hoạt động trong môi trường khí hậu biệt lập. Nó diễn ra trong bối cảnh nhiệt độ toàn cầu đã tăng đáng kể so với thời kỳ tiền công nghiệp.
Đây chính là yếu tố khiến giới khoa học đặc biệt quan tâm.
Nếu nhiệt độ nền cao, một đợt nóng có thể dễ dàng vượt qua những ngưỡng từng được xem là cực đoan. Nếu khí quyển chứa nhiều hơi nước hơn, những đợt mưa lớn trong điều kiện thích hợp cũng có khả năng trở nên dữ dội hơn.
Do đó, câu hỏi quan trọng không chỉ là El Niño năm nay mạnh đến mức nào mà còn là El Niño sẽ tương tác như thế nào với một hệ thống khí hậu đang ấm lên.
10. Một hiện tượng ở Thái Bình Dương có thể trở thành bài kiểm tra toàn cầu
El Niño cho thấy mức độ liên kết rất lớn của hệ thống khí hậu Trái Đất. Một vùng nước biển nóng bất thường tại Thái Bình Dương có thể góp phần làm thay đổi lượng mưa ở những khu vực xa xôi, tác động tới mùa màng, nguồn nước, năng lượng và cuối cùng là đời sống của hàng triệu người.
Điều đáng quan tâm nhất không phải El Niño có tạo ra một thảm họa duy nhất hay không, mà là khả năng nhiều cú sốc xuất hiện đồng thời. Hạn hán tại vùng sản xuất nông nghiệp, mưa lũ tại khu vực đông dân cư, nhu cầu điện tăng vì nắng nóng và biến động giá lương thực hoàn toàn có thể tạo ra hiệu ứng dây chuyền.
El Niño là hiện tượng tự nhiên. Nhưng khi nó diễn ra trên một hành tinh ngày càng nóng, hậu quả của những biến động tự nhiên có thể trở nên khó dự đoán và tốn kém hơn nhiều. Và đó mới là vấn đề khiến một El Niño cực mạnh trở thành câu chuyện không chỉ của khí tượng học mà còn của kinh tế, năng lượng, nông nghiệp và an ninh lương thực toàn cầu.
#ElNino #ENSO #BienDoiKhiHau #KhiHau #ThoiTiet #ThoiTietCucDoan #NongLenToanCau #HanHan #MuaLu #LuLut #NangNong #ThaiBinhDuong #VietNam #DongNamA #NongNghiep #AnNinhLuongThuc #NangLuong #MoiTruong
(Feed generated with FetchRSS)