#Petrolimex #PVOIL #XangDau #ThiTruongXangDau #GiaXang #KinhDoanhXangDau #PLX #OIL #BoCongThuong #KBSV #NangLuong #Petrovietnam
Nếu Petrolimex và PVOIL đã nắm khoảng 67 phần trăm thị phần, một cuộc thanh lọc mạnh các doanh nghiệp nhỏ sẽ làm thị trường xăng dầu cạnh tranh hiệu quả hơn hay ngày càng tập trung vào vài ông lớn?
1. Thị trường xăng dầu đứng trước thay đổi lớn về luật chơi
Sau gần hai năm xây dựng và bốn lần lấy ý kiến rộng rãi, Bộ Công Thương đã hoàn thiện dự thảo Nghị định mới về kinh doanh xăng dầu để trình Chính phủ, hướng tới thay thế Nghị định 80/2023/NĐ-CP.
Theo đánh giá của Chứng khoán KB Việt Nam, những thay đổi được đề xuất không đơn thuần là điều chỉnh một vài điều kiện kinh doanh mà có khả năng tác động trực tiếp đến cấu trúc của toàn bộ thị trường. Ba hướng thay đổi nổi bật gồm tăng quyền tự chủ về giá cho doanh nghiệp, nâng mạnh điều kiện trở thành thương nhân đầu mối và đơn giản hóa một phần hệ thống phân phối.
Nếu được triển khai theo định hướng hiện tại, thị trường có thể bước sang giai đoạn cạnh tranh dựa nhiều hơn vào vốn, hạ tầng kho bể, mạng lưới phân phối và hiệu quả vận hành thay vì khả năng đáp ứng các điều kiện cấp phép thông qua tài sản thuê.
2. Doanh nghiệp có thể chủ động hơn trong định giá xăng dầu
Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất là định hướng chuyển từ cơ chế giá cơ sở do Nhà nước xác định sang cơ chế giá thị trường có sự quản lý của Nhà nước.
Theo phân tích của KBSV, thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối sẽ có quyền chủ động lớn hơn khi thiết lập giá bán buôn và bán lẻ dựa trên công thức tính giá, trong khi cơ quan quản lý chuyển mạnh sang vai trò kiểm tra và giám sát.
Đáng chú ý, mức lợi nhuận định mức cố định 300 đồng mỗi lít theo cơ chế hiện hành không còn được quy định trong dự thảo. Chi phí kinh doanh định mức dự kiến được điều chỉnh hàng năm theo biến động CPI và rà soát định kỳ ba năm một lần.
Nội dung Cơ chế hiện hành Định hướng trong dự thảo
Điều hành giá Giá cơ sở đóng vai trò quan trọng Tăng cơ chế thị trường có quản lý
Quyền định giá Doanh nghiệp chịu nhiều giới hạn Doanh nghiệp chủ động hơn
Lợi nhuận định mức 300 đồng mỗi lít Không còn quy định cố định
Chi phí kinh doanh định mức Khó phản ánh nhanh biến động thực tế Dự kiến điều chỉnh hàng năm theo CPI
Rà soát chi phí Theo cơ chế hiện hành Dự kiến định kỳ ba năm
Thay đổi này đặc biệt đáng chú ý đối với Petrolimex và PVOIL bởi doanh nghiệp có mạng lưới lớn phải gánh chi phí kho vận, cửa hàng, nhân sự, vận tải và duy trì nguồn cung trên phạm vi rộng.
KBSV chỉ ra rằng biên lợi nhuận của các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu như Petrolimex và PVOIL có xu hướng suy giảm trong giai đoạn 2014 đến 2025. Một nguyên nhân được đề cập là chi phí thực tế tăng nhưng chi phí và lợi nhuận định mức không được điều chỉnh tương ứng.
Một cơ chế giá linh hoạt hơn vì vậy có thể giúp giá bán phản ánh sát chi phí vận hành thực tế hơn. Tuy nhiên, quyền tự chủ giá cao hơn cũng đồng nghĩa hiệu quả kinh doanh có thể biến động mạnh hơn theo giá dầu, cạnh tranh và chu kỳ thị trường.
3. Điều kiện trở thành thương nhân đầu mối bị nâng mạnh
Nếu cơ chế giá mở hơn là một cánh cửa mới thì điều kiện gia nhập nhóm thương nhân đầu mối lại đang được siết đáng kể.
Theo nội dung dự thảo được KBSV phân tích, doanh nghiệp muốn trở thành thương nhân đầu mối phải sở hữu bồn, bể chứa có tổng sức chứa tối thiểu 15.000 m³. Đây là điểm khác biệt quan trọng so với cơ chế cho phép sở hữu, đồng sở hữu hoặc thuê kho để đáp ứng điều kiện.
Mục tiêu được đặt ra là hạn chế tình trạng sử dụng hợp đồng thuê kho mang tính hình thức để đáp ứng yêu cầu cấp phép mà không sở hữu năng lực hạ tầng tương xứng.
Doanh nghiệp còn phải có tối thiểu 36 tháng liên tục hoạt động với tư cách thương nhân phân phối trước thời điểm nộp hồ sơ trở thành thương nhân đầu mối.
Hệ thống phân phối cũng phải đạt quy mô đáng kể với tối thiểu 10 cửa hàng bán lẻ thuộc sở hữu và 40 cửa hàng thuộc các thương nhân phân phối nằm trong hệ thống quản lý.
Điều kiện đáng chú ý Yêu cầu dự kiến
Sức chứa bồn, bể thuộc sở hữu Tối thiểu 15.000 m³
Kinh nghiệm làm thương nhân phân phối Tối thiểu 36 tháng liên tục
Cửa hàng bán lẻ thuộc sở hữu Tối thiểu 10
Cửa hàng thuộc thương nhân phân phối trong hệ thống Tối thiểu 40
Kho, bồn bể và hệ thống phân phối đã được sử dụng để chứng minh điều kiện cho một thương nhân đầu mối cũng không được đồng thời sử dụng làm điều kiện tương tự cho doanh nghiệp khác.
Điều đó khiến giấy phép đầu mối ngày càng gắn với năng lực vật chất và khả năng vận hành thực tế.
4. Cuộc thanh lọc có thể tăng tốc
Thị trường xăng dầu Việt Nam từng chứng kiến số lượng thương nhân phân phối tăng nhanh sau khi Nghị định 83/2014/NĐ-CP tạo điều kiện gia nhập thị trường thuận lợi hơn. Theo số liệu KBSV được dẫn lại, số thương nhân phân phối từng đạt khoảng 500 doanh nghiệp vào năm 2022.
Từ năm 2022 trở lại đây, số lượng doanh nghiệp đã giảm đáng kể khi hoạt động thanh tra được tăng cường, điều kiện kinh doanh được kiểm soát chặt hơn và một số giấy phép bị thu hồi.
Dự thảo mới có thể đẩy quá trình này đi xa hơn.
Doanh nghiệp nhỏ thiếu vốn đầu tư kho bể, không đủ mạng lưới cửa hàng hoặc không có khả năng xây dựng hệ thống phân phối thực chất sẽ gặp khó khăn hơn khi muốn bước lên vị trí thương nhân đầu mối.
Ở chiều ngược lại, những doanh nghiệp đã sở hữu hạ tầng lớn, thương hiệu mạnh, hệ thống logistics và mạng lưới bán lẻ rộng sẽ có lợi thế đáng kể.
5. Petrolimex và PVOIL đang chiếm khoảng 67 phần trăm thị phần
Theo số liệu KBSV tổng hợp cho năm 2025, Việt Nam có 26 thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu. Petrolimex giữ khoảng 47 phần trăm thị phần và PVOIL khoảng 20 phần trăm.
Doanh nghiệp Thị phần năm 2025 theo số liệu KBSV
Petrolimex Khoảng 47 phần trăm
PVOIL Khoảng 20 phần trăm
Thanh Lễ Khoảng 8 phần trăm
Saigon Petrol Khoảng 6 phần trăm
Các doanh nghiệp còn lại Khoảng 19 phần trăm
Như vậy, Petrolimex và PVOIL cộng lại kiểm soát khoảng 67 phần trăm thị trường theo bộ số liệu được KBSV sử dụng.
Con số này cho thấy cuộc thanh lọc nếu xảy ra mạnh sẽ không bắt đầu trên một thị trường phân mảnh hoàn toàn. Hai doanh nghiệp lớn nhất vốn đã sở hữu thị phần áp đảo so với từng doanh nghiệp còn lại.
6. Petrolimex và PVOIL có thể hưởng lợi ở đâu
Lợi ích đầu tiên nằm ở khả năng gia tăng hoặc ít nhất củng cố thị phần. Khi điều kiện trở thành thương nhân đầu mối khó hơn, nguy cơ xuất hiện nhanh những đối thủ mới có quy mô tương đương Petrolimex và PVOIL sẽ giảm.
Lợi ích thứ hai liên quan đến quyền thương lượng trong chuỗi phân phối. Khi số đầu mối đủ năng lực giảm, các doanh nghiệp lớn có thể sở hữu vị thế tốt hơn trong quan hệ với đại lý và thương nhân phân phối.
KBSV cho rằng sức ép phải duy trì mức chiết khấu cao cho đại lý có khả năng giảm khi áp lực cạnh tranh hạ nhiệt. Nếu diễn biến này xảy ra đồng thời với cơ chế giá linh hoạt hơn, lợi nhuận trên mỗi lít nhiên liệu của các doanh nghiệp lớn có thể được cải thiện.
Lợi ích thứ ba đến từ chính tài sản hạ tầng. Trong môi trường mà quyền kinh doanh đầu mối ngày càng phụ thuộc vào kho bể, cửa hàng, logistics và mạng lưới phân phối thực tế, những tài sản mà doanh nghiệp lớn đã đầu tư trong nhiều năm trở thành một dạng rào cản cạnh tranh.
7. Thương nhân phân phối lại được nới điều kiện
Điểm đáng chú ý là dự thảo không siết toàn bộ thị trường theo cùng một hướng.
Trong khi thương nhân đầu mối phải đáp ứng tiêu chuẩn cao hơn, điều kiện dành cho thương nhân phân phối được đơn giản hóa đáng kể.
Theo cơ chế hiện hành được KBSV dẫn lại, thương nhân phân phối phải đáp ứng nhiều yêu cầu về cửa hàng, đại lý, kho chứa và phương tiện vận tải. Dự thảo mới hướng tới yêu cầu tối thiểu một cửa hàng thuộc sở hữu hoặc thuê sử dụng và có giấy chứng nhận phù hợp.
Điều này có thể làm cấu trúc thị trường thay đổi theo hướng ít đầu mối lớn hơn nhưng hệ thống bán lẻ phía dưới linh hoạt hơn.
Các mô hình đại lý, nhượng quyền và thương nhân tự do có thể cùng tồn tại. Thương nhân tự do có khả năng mua nhiên liệu từ nhiều nguồn và tự xác định giá bán lẻ, trong khi đại lý hoặc đơn vị nhượng quyền sẽ gắn với thương nhân đầu mối và cơ chế giá của hệ thống đó.
8. Thị trường tập trung hơn chưa chắc đồng nghĩa người tiêu dùng chịu thiệt
Một vấn đề dễ gây tranh luận là khi Petrolimex và PVOIL đã chiếm khoảng hai phần ba thị trường, việc loại bớt doanh nghiệp yếu có làm giảm cạnh tranh hay không.
Câu trả lời phụ thuộc rất lớn vào cách cơ chế giám sát giá được thiết kế.
Nếu cải cách giúp loại bỏ doanh nghiệp không đủ năng lực, giảm tầng nấc trung gian, hạn chế chi phí không cần thiết và tăng cạnh tranh thực chất giữa các hệ thống lớn, hiệu quả thị trường có thể được cải thiện.
Ngược lại, nếu mức độ tập trung tăng quá cao trong khi cơ chế công khai chi phí, kiểm soát cạnh tranh và giám sát giá không đủ mạnh, quyền định giá lớn hơn có thể tạo ra những rủi ro mới.
Kinh nghiệm Ấn Độ được KBSV viện dẫn cho thấy sau khi chuyển sang cơ chế giá nhiên liệu mang tính thị trường từ năm 2014, biên lợi nhuận của doanh nghiệp có xu hướng cải thiện và vốn tư nhân được thu hút thêm vào lĩnh vực xăng dầu. Tuy nhiên, lợi nhuận cũng biến động mạnh hơn theo chu kỳ thị trường.
9. 67 phần trăm thị phần là lợi thế lớn nhưng chưa phải bảo đảm lợi nhuận
Petrolimex và PVOIL rõ ràng đang đứng ở vị trí thuận lợi nếu thị trường bước vào giai đoạn sàng lọc mạnh. Quy mô, hạ tầng và mạng lưới hiện hữu khiến hai doanh nghiệp có khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn mới tốt hơn nhiều doanh nghiệp nhỏ.
Nhưng thị phần lớn không tự động chuyển thành lợi nhuận lớn.
Hiệu quả cuối cùng vẫn phụ thuộc vào diễn biến giá dầu thế giới, chi phí nhập khẩu, nguồn cung trong nước, tỷ giá, chi phí logistics, mức chiết khấu bán hàng, tốc độ điều chỉnh giá và đặc biệt là công thức quản lý giá cuối cùng được Chính phủ lựa chọn.
Quan trọng hơn, những nội dung đang được phân tích vẫn thuộc dự thảo Nghị định. Quy định chính thức có thể tiếp tục thay đổi trước khi ban hành.
Nếu những điều kiện về kho bể, kinh nghiệm và mạng lưới phân phối được giữ nguyên, còn doanh nghiệp đồng thời được trao quyền định giá linh hoạt hơn, thị trường xăng dầu Việt Nam có thể bước vào một giai đoạn tái cấu trúc đáng kể. Khi đó, Petrolimex với khoảng 47 phần trăm và PVOIL với khoảng 20 phần trăm thị phần sẽ là hai cái tên nằm ở trung tâm của cuộc chuyển đổi này.
Câu hỏi lớn nhất vì thế không chỉ là Petrolimex và PVOIL sẽ tăng thêm bao nhiêu thị phần, mà là một thị trường ít đầu mối hơn nhưng các đầu mối mạnh hơn sẽ tạo ra giá xăng cạnh tranh hơn cho người tiêu dùng hay tạo nên mức độ tập trung quyền lực thị trường lớn hơn trước.
#Petrolimex #PVOIL #PLX #OIL #XăngDầu #ThịTrườngXăngDầu #GiáXăng #GiáDầu #KinhDoanhXăngDầu #BộCôngThương #KBSV #NăngLượng #Petrovietnam #DoanhNghiệp #KinhTếViệtNam
