#BigTech #AI #TriTueNhanTao #Amazon #Google #Microsoft #DataCenter #PhatThaiCarbon #NetZero #NangLuongSach #BienDoiKhiHau #CongNghe
Nếu AI thực sự là tương lai của công nghệ, liệu cái giá phải trả có phải là hàng chục triệu tấn CO₂ và những cam kết khí hậu ngày càng khó thực hiện?
1. Cuộc đua AI đang làm thay đổi bài toán khí hậu của Big Tech
Chỉ vài năm trước, các tập đoàn công nghệ lớn liên tục công bố những mục tiêu khí hậu đầy tham vọng. Amazon đặt mục tiêu đạt phát thải carbon ròng bằng 0 trên toàn bộ hoạt động toàn cầu vào năm 2040. Microsoft đặt mục tiêu carbon âm vào năm 2030, nghĩa là loại bỏ nhiều carbon khỏi khí quyển hơn lượng công ty phát thải. Google theo đuổi mục tiêu vận hành bằng năng lượng không carbon 24 giờ mỗi ngày, 7 ngày mỗi tuần vào năm 2030.
Nhưng sự bùng nổ của AI tạo sinh đã khiến phương trình này trở nên khó khăn hơn rất nhiều. Các mô hình AI ngày càng lớn cần lượng năng lực tính toán khổng lồ, kéo theo nhu cầu xây dựng trung tâm dữ liệu, sản xuất máy chủ, chip AI, hệ thống làm mát và mở rộng nguồn điện.
Dữ liệu công bố chính thức cho thấy áp lực đã hiện rõ. Microsoft cho biết tổng phát thải Scope 1, Scope 2 và Scope 3 trong năm tài chính 2024 cao hơn 23,4 phần trăm so với mức cơ sở năm 2020. Riêng Scope 3 cao hơn 26 phần trăm, trong đó mở rộng AI và điện toán đám mây là những yếu tố quan trọng. (The Official Microsoft Blog)
2. Amazon ghi nhận hơn 80 triệu tấn CO₂e trong năm 2025
Amazon là trường hợp đặc biệt đáng chú ý. Báo cáo phát triển bền vững 2025 của công ty cho thấy tổng dấu chân carbon tăng từ 65,28 triệu tấn CO₂e năm 2023 lên 69,55 triệu tấn năm 2024 và 80,85 triệu tấn năm 2025. (Amazon Sustainability)
Chỉ số của Amazon 2023 2024 2025
Tổng phát thải carbon 65,28 triệu tấn CO₂e 69,55 triệu tấn CO₂e 80,85 triệu tấn CO₂e
Thay đổi so với năm trước — khoảng +6,5 phần trăm khoảng +16,2 phần trăm
Cường độ carbon 113,6 gCO₂e trên USD doanh thu 109,0 gCO₂e trên USD doanh thu 112,8 gCO₂e trên USD doanh thu
Điểm đáng chú ý nằm ở sự khác biệt giữa phát thải tuyệt đối và hiệu quả carbon. Amazon cho biết kể từ năm 2019, cường độ carbon tổng thể đã giảm 38 phần trăm trong khi doanh thu tăng 156 phần trăm. Điều đó cho thấy mỗi đơn vị hoạt động kinh tế có thể trở nên hiệu quả hơn, nhưng quy mô doanh nghiệp tăng quá nhanh vẫn khiến tổng lượng khí nhà kính tiếp tục đi lên. (Amazon News)
Nói cách khác, Big Tech có thể trở nên hiệu quả hơn nhưng vẫn phát thải nhiều hơn.
3. Microsoft giảm phát thải trực tiếp nhưng Scope 3 vẫn là bài toán khó
Microsoft cho thấy một nghịch lý tương tự. So với mức cơ sở năm 2020, tổng phát thải của công ty trong FY2024 tăng 23,4 phần trăm. Trong cùng giai đoạn, mức sử dụng năng lượng tăng tới 168 phần trăm và doanh thu tăng 71 phần trăm. (The Official Microsoft Blog)
Microsoft đã giảm Scope 1 và Scope 2 khoảng 29,9 phần trăm so với năm 2020. Tuy nhiên, Scope 3 lại tăng 26 phần trăm. Đây là nhóm phát thải liên quan đến chuỗi giá trị như xây dựng trung tâm dữ liệu, sản xuất máy chủ, chất bán dẫn, vật liệu xây dựng, vận tải và hoạt động của nhà cung cấp. (The Official Microsoft Blog)
Đây cũng chính là lý do cuộc đua AI gây áp lực lớn lên mục tiêu carbon âm năm 2030. Một trung tâm dữ liệu không chỉ tiêu thụ điện sau khi vận hành. Trước khi máy chủ đầu tiên được bật lên, lượng carbon đáng kể đã xuất hiện trong thép, xi măng, chip, rack máy chủ và toàn bộ chuỗi cung ứng.
Microsoft đang phản ứng bằng cách mở rộng nguồn điện sạch. Công ty cho biết đã ký hợp đồng gần 22 triệu tấn loại bỏ carbon trong FY2024, đồng thời đầu tư mạnh vào năng lượng tái tạo và thiết kế trung tâm dữ liệu hiệu quả hơn. (Microsoft)
4. Google cũng phải giải bài toán điện năng khổng lồ của AI
Google đang đứng trước thách thức tương tự khi AI được tích hợp sâu vào Search, Gemini, Google Cloud và hàng loạt dịch vụ khác.
Trong báo cáo môi trường 2025, Google cho biết riêng năm 2024 đã ký hợp đồng mua hơn 8 GW nguồn năng lượng sạch. Công ty đồng thời giảm 12 phần trăm lượng phát thải liên quan đến năng lượng tại trung tâm dữ liệu trong năm, bất chấp nhu cầu điện tiếp tục tăng. (Sustainability)
Một trong những hướng xử lý quan trọng là nâng hiệu suất phần cứng AI. Google cho biết TPU Ironwood có hiệu suất năng lượng cao gần gấp 30 lần Cloud TPU đầu tiên của hãng từ năm 2018. (Sustainability)
Điều này rất quan trọng bởi cuộc chiến giảm phát thải của ngành AI không chỉ nằm ở việc tìm thêm điện sạch. Nếu lượng tính toán AI tăng nhanh hơn mức cải thiện hiệu suất, tổng nhu cầu điện vẫn có thể tiếp tục tăng mạnh.
5. Vì sao AI khiến mục tiêu Net Zero trở nên khó hơn
Có bốn nguồn áp lực chính.
Thứ nhất là điện năng. Huấn luyện và vận hành mô hình AI trên hàng chục nghìn GPU hoặc bộ tăng tốc chuyên dụng tạo ra nhu cầu điện rất lớn.
Thứ hai là xây dựng trung tâm dữ liệu. Thép và xi măng tạo ra lượng carbon đáng kể ngay từ giai đoạn xây dựng.
Thứ ba là sản xuất chip. GPU, CPU, bộ nhớ và thiết bị mạng có chuỗi sản xuất phức tạp, sử dụng nhiều năng lượng và vật liệu.
Thứ tư là quy mô. Một thế hệ chip mới có thể tiết kiệm điện hơn cho mỗi phép tính, nhưng nếu số lượng truy vấn AI tăng nhanh gấp nhiều lần thì tổng mức tiêu thụ điện vẫn tăng.
Đây là hiệu ứng mà ngành công nghệ phải đặc biệt chú ý. Hiệu suất trên mỗi tác vụ tốt hơn không đồng nghĩa tổng phát thải chắc chắn giảm.
6. Big Tech đang chuyển sang năng lượng tái tạo, hạt nhân và công nghệ loại bỏ carbon
Điều đáng chú ý là Amazon, Google và Microsoft không từ bỏ hoàn toàn các mục tiêu khí hậu. Ngược lại, nhu cầu điện AI đang khiến họ mở rộng danh mục giải pháp năng lượng.
Amazon cho biết danh mục năng lượng không carbon của hãng hiện bao gồm hơn 712 dự án tại 30 quốc gia với tổng công suất khoảng 42 GW, đồng thời đầu tư vào điện hạt nhân thế hệ mới, địa nhiệt tiên tiến và lưu trữ năng lượng dài hạn. (Amazon News)
Microsoft đang mở rộng hợp đồng năng lượng tái tạo, mua tín chỉ loại bỏ carbon dài hạn và phát triển trung tâm dữ liệu có lượng carbon vật liệu thấp hơn. Công ty cho biết các thiết kế kết hợp gỗ và thép có thể giảm lượng carbon hàm chứa tới 65 phần trăm so với những mô hình xây dựng bê tông truyền thống. (Microsoft)
Google cũng tăng tốc mua năng lượng sạch với hơn 8 GW được ký hợp đồng trong năm 2024. (Sustainability)
7. Vấn đề không còn là AI có tiêu thụ nhiều điện hay không
Câu hỏi quan trọng hơn là tốc độ xây dựng nguồn điện sạch có theo kịp tốc độ mở rộng AI hay không.
Nếu năng lực trung tâm dữ liệu tăng nhanh hơn điện tái tạo, hạt nhân, lưu trữ năng lượng và hạ tầng lưới điện, các tập đoàn công nghệ có thể phải phụ thuộc lâu hơn vào hệ thống điện còn sử dụng khí tự nhiên hoặc nhiên liệu hóa thạch.
Ngược lại, nếu hàng trăm tỷ USD đầu tư vào AI đồng thời kích hoạt một làn sóng đầu tư vào điện hạt nhân, năng lượng tái tạo, lưu trữ và công nghệ loại bỏ carbon, Big Tech có thể trở thành một trong những nguồn vốn quan trọng nhất thúc đẩy quá trình chuyển dịch năng lượng.
Đó chính là nghịch lý lớn của kỷ nguyên AI. Công nghệ được kỳ vọng giúp tối ưu hóa lưới điện, phát triển vật liệu mới, dự báo khí hậu và nâng hiệu quả sử dụng năng lượng đang đồng thời tạo ra một trong những cú sốc nhu cầu điện lớn nhất của ngành công nghệ.
Các mục tiêu 2030 và 2040 vì thế sẽ không được đánh giá bằng số lượng cam kết khí hậu được công bố, mà bằng một chỉ số khó né tránh hơn nhiều — lượng khí nhà kính thực tế mà những tập đoàn này phát thải khi cuộc đua AI bước vào giai đoạn tăng tốc mạnh nhất.
