Liệu doanh nghiệp nhà nước có thể bứt phá thành tập đoàn tầm cỡ khu vực nếu vẫn phải chờ quá nhiều cấp phê duyệt cho mỗi quyết định quan trọng?
Nghị quyết 79-NQ/TW được ban hành ngày 06/01/2026 đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy quản trị doanh nghiệp nhà nước khi xác định rõ mục tiêu giảm can thiệp hành chính trực tiếp, tăng quyền tự chủ, đẩy mạnh phân cấp và chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Đây được xem là nền tảng để các doanh nghiệp nhà nước, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng, có đủ tốc độ và quyền hạn nhằm cạnh tranh trong môi trường kinh doanh toàn cầu.
Theo số liệu đến cuối năm 2025, khu vực doanh nghiệp nhà nước vẫn đang nắm giữ quy mô tài sản rất lớn và đóng vai trò quan trọng đối với nền kinh tế.
Chỉ tiêu Giá trị
Doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ toàn bộ hoặc chi phối vốn 695
Tổng tài sản Khoảng 4,5 triệu tỷ đồng
Doanh thu Gần 2,9 triệu tỷ đồng
Đóng góp ngân sách Khoảng 390.000 tỷ đồng
Với nguồn lực này, Nghị quyết 79 đặt mục tiêu đến năm 2030 Việt Nam có khoảng 50 doanh nghiệp nhà nước nằm trong nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á và từ 1 đến 3 doanh nghiệp lọt vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới. Đây là mục tiêu rất tham vọng, đòi hỏi doanh nghiệp không chỉ có quy mô vốn mà còn phải sở hữu cơ chế quản trị hiện đại và khả năng ra quyết định nhanh.
Một trong những điểm nghẽn lớn hiện nay là ranh giới giữa quyền quản lý nhà nước và quyền điều hành doanh nghiệp chưa thật sự rõ ràng. Dù Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp số 68/2025/QH15 đã mở rộng quyền tự chủ, trên thực tế nhiều quyết định vẫn phải trải qua nhiều bước xin ý kiến, làm kéo dài thời gian xử lý.
Theo Nghị định 366/2025/NĐ-CP, hội đồng thành viên hoặc chủ tịch công ty được quyết định các dự án có giá trị không vượt quá 50 phần trăm vốn chủ sở hữu, với mức tối đa 15.000 tỷ đồng tại một số tập đoàn lớn và 5.000 tỷ đồng đối với nhiều doanh nghiệp còn lại. Tuy nhiên, dự án vẫn phải tuân thủ các quy định chuyên ngành nên quá trình triển khai nhiều khi chưa đạt được tốc độ cần thiết.
Đối với lĩnh vực năng lượng, yếu tố thời gian có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Các dự án tìm kiếm thăm dò dầu khí, phát triển mỏ, LNG, điện khí, năng lượng tái tạo hoặc đầu tư quốc tế thường có quy mô vốn rất lớn, thời gian thu hồi kéo dài và chịu biến động mạnh của thị trường. Nếu quyết định đầu tư bị chậm vài tháng, doanh nghiệp có thể mất cơ hội tiếp cận tài nguyên, đối tác hoặc nguồn vốn với chi phí tối ưu.
Kho cảng LNG Thị Vải do PV GAS đầu tư là ví dụ điển hình cho các dự án hạ tầng năng lượng chiến lược cần quá trình ra quyết định nhanh nhưng vẫn bảo đảm kiểm soát rủi ro và trách nhiệm giải trình.
Một nội dung quan trọng khác của Nghị quyết 79 là tăng quyền cho hội đồng thành viên và hội đồng quản trị trong việc lựa chọn, đánh giá, trả lương và miễn nhiệm tổng giám đốc. Khi người quyết định cũng là người chịu trách nhiệm về hiệu quả hoạt động thì cơ chế quản trị sẽ tiệm cận thông lệ quốc tế hơn.
Nội dung Định hướng của Nghị quyết 79
Phân cấp Tăng quyền tự chủ cho doanh nghiệp
Kiểm soát Chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm
Thanh tra Hạn chế chồng chéo giữa các cơ quan
Trách nhiệm Quyền hạn gắn với giải trình minh bạch
Người quản lý Được bảo vệ khi quyết định đúng thẩm quyền và không vụ lợi
Theo hướng dẫn quản trị doanh nghiệp nhà nước của OECD, Nhà nước nên tập trung vào việc xác định mục tiêu, lựa chọn hội đồng quản trị và giám sát kết quả, trong khi hội đồng quản trị chịu trách nhiệm điều hành doanh nghiệp và chịu trách nhiệm trước hiệu quả hoạt động. Cách tiếp cận này cũng là định hướng mà Nghị quyết 79 đang hướng tới.
Đối với Petrovietnam và các doanh nghiệp năng lượng nhà nước, cơ chế mới không chỉ giúp tăng tốc đầu tư mà còn tạo điều kiện huy động nguồn lực xã hội, thúc đẩy đổi mới công nghệ, phát triển các dự án quy mô lớn và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế. Khi quyền hạn được phân cấp rõ ràng, trách nhiệm được gắn với kết quả và hậu kiểm dựa trên dữ liệu minh bạch, nguồn vốn nhà nước có nhiều cơ hội được chuyển hóa thành năng lực tăng trưởng bền vững và động lực phát triển dài hạn cho nền kinh tế.
