Nếu TP HCM không tận dụng được cơ hội này, Việt Nam có bỏ lỡ cuộc đua trở thành trung tâm năng lượng của Đông Nam Á trong nhiều thập kỷ tới?
Tọa đàm “Hướng đến hình thành Trung tâm công nghiệp - năng lượng quốc gia tại TP HCM” do Sở Công Thương TP HCM phối hợp cùng Tổng công ty Cổ phần Dịch vụ Kỹ thuật Dầu khí Việt Nam PTSC tổ chức ngày 31/07/2026 đã đưa ra nhiều đề xuất quan trọng nhằm hoàn thiện mô hình phát triển trung tâm công nghiệp năng lượng quy mô quốc gia. Mục tiêu không chỉ là tập hợp các dự án điện, khí và dầu khí mà còn xây dựng một hệ sinh thái hoàn chỉnh kết nối chế tạo, logistics, cảng biển, tài chính, nghiên cứu và đào tạo nhân lực.
Theo các chuyên gia, trung tâm được định hướng phát triển theo mô hình tích hợp khí tự nhiên, LNG, điện, lọc hóa dầu, năng lượng tái tạo, hydrogen và các công nghệ giảm phát thải carbon. Điểm khác biệt lớn là toàn bộ chuỗi giá trị sẽ được kết nối với hệ thống cảng biển, khu công nghiệp, cơ sở chế tạo và dịch vụ kỹ thuật nhằm tăng tỷ lệ nội địa hóa cũng như nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế.
Tổng Giám đốc PTSC Trần Hồ Bắc cho rằng TP HCM cần xác định đối thủ cạnh tranh trực tiếp là Singapore, Malaysia và Indonesia thay vì chỉ so sánh trong phạm vi Việt Nam. Theo ông, lợi thế cạnh tranh trong ngành năng lượng hiện nay không nằm ở từng doanh nghiệp riêng lẻ mà phụ thuộc vào sức mạnh của toàn bộ chuỗi cung ứng quốc gia.
Một trong những điểm được nhấn mạnh là nhu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. TP HCM có lợi thế về đội ngũ kỹ sư và chuyên gia nhưng vẫn thiếu công nhân kỹ thuật lành nghề trong các lĩnh vực cơ khí, điện, tự động hóa và hàn kỹ thuật cao. Đây được xem là mắt xích quan trọng nếu muốn tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Viện Năng lượng Bộ Công Thương nhận định trung tâm phải thực hiện đồng thời ba nhiệm vụ quan trọng gồm bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, phát triển công nghiệp năng lượng xanh và chuẩn bị năng lực cho các lĩnh vực mới như hydrogen, thu hồi carbon, dữ liệu năng lượng và công nghệ phát thải thấp.
Một trong những đề xuất đáng chú ý nhất là xây dựng RE-Hub, trung tâm công nghiệp và dịch vụ năng lượng tái tạo phục vụ điện gió ngoài khơi. Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, quy mô điện gió ngoài khơi của Việt Nam sẽ tăng rất mạnh trong các thập kỷ tới, kéo theo nhu cầu khổng lồ về chế tạo thiết bị, vận chuyển, lắp đặt và bảo dưỡng.
Chỉ tiêu Quy mô
Điện gió ngoài khơi giai đoạn 2030 đến 2035 6 đến 17 GW
Điện gió ngoài khơi năm 2050 113 đến 139 GW
Quốc gia PTSC đang hoạt động Hơn 14 quốc gia
Tải trọng luồng Cái Mép - Thị Vải hiện nay Đến 250.000 tấn
Tải trọng luồng sông Dinh hiện nay Khoảng 10.000 tấn
Mục tiêu sau nâng cấp luồng sông Dinh Khoảng 70.000 tấn
Theo PTSC, RE-Hub sẽ là mắt xích chiến lược giúp Việt Nam hình thành ngành công nghiệp điện gió ngoài khơi hoàn chỉnh, từ chế tạo kết cấu thép, lắp ráp turbine, logistics cho đến vận hành và bảo dưỡng, thay vì chỉ nhập khẩu thiết bị từ nước ngoài.
Ở góc độ hạ tầng, Portcoast đánh giá khu vực Cái Mép - Thị Vải - Gành Rái đang sở hữu lợi thế rất lớn về luồng tàu, quỹ đất, mặt nước và hệ sinh thái công nghiệp dầu khí. Tuy nhiên, việc nâng cấp luồng sông Dinh được xem là điều kiện bắt buộc nếu muốn vận chuyển các cấu kiện siêu trường siêu trọng phục vụ điện gió ngoài khơi và các dự án năng lượng quy mô lớn.
Các chuyên gia quốc tế từ OWC cũng chia sẻ kinh nghiệm phát triển cụm công nghiệp Humber của Vương quốc Anh. Thành công của mô hình này đến từ việc chuẩn bị hạ tầng cảng, nhân lực và quy hoạch nhiều năm trước khi các dự án điện gió ngoài khơi chính thức triển khai. Điều này giúp doanh nghiệp yên tâm đầu tư dài hạn và giảm đáng kể rủi ro tài chính.
Giám đốc Sở Công Thương TP HCM Bùi Tá Hoàng Vũ cho biết đề án hiện vẫn đang ở giai đoạn xây dựng khung nội dung. Thành phố sẽ tiếp tục tổ chức các hội thảo chuyên sâu để hoàn thiện mô hình trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét. Theo định hướng ban đầu, trung tâm sẽ tận dụng lợi thế của TP HCM trong lĩnh vực tài chính, dịch vụ và nguồn nhân lực, kết hợp với thế mạnh công nghiệp của Bình Dương và kinh tế biển, dầu khí của khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu nhằm hình thành một trung tâm công nghiệp năng lượng mang tầm khu vực.
