Nếu eo biển Hormuz bị gián đoạn kéo dài, liệu thị trường xăng dầu Việt Nam có đứng vững nếu thiếu năng lực điều hành thống nhất của Petrovietnam?
Những biến động địa chính trị phức tạp tại Trung Đông đã tạo sức ép đồng thời lên nguồn dầu thô, vận tải biển, bảo hiểm, logistics, tài chính và hoạt động kinh doanh năng lượng toàn cầu. Trong bối cảnh một sự cố tại bất kỳ mắt xích nào cũng có thể lan rộng thành khủng hoảng nguồn cung, Petrovietnam đã triển khai cơ chế ứng phó trên toàn chuỗi, từ thăm dò, khai thác, thu xếp nguyên liệu, vận chuyển, chế biến đến phân phối sản phẩm.
Ngày 25 tháng 7 năm 2026, Petrovietnam tổ chức Hội nghị đánh giá công tác ứng phó tác động của xung đột Trung Đông nhằm nhìn lại toàn diện các giải pháp đã triển khai, nhận diện những điểm còn hạn chế và xây dựng phương án điều hành cho giai đoạn tiếp theo. Điểm nổi bật không nằm ở một giải pháp riêng lẻ, mà ở khả năng huy động đồng bộ sức mạnh của toàn hệ sinh thái công nghiệp và năng lượng.
Phó Tổng Giám đốc Petrovietnam Lê Xuân Huyên nhấn mạnh rằng khi một mắt xích gặp khó khăn, toàn hệ thống có thể bị ảnh hưởng. Vì vậy, các đơn vị thành viên không xử lý vấn đề theo cách riêng lẻ mà chủ động đặt hoạt động của mình trong tổng thể chung của Tập đoàn. Thông tin về nguồn dầu, lịch tàu, tồn kho, năng lực chế biến, nhu cầu tiêu thụ và điều kiện thương mại được chia sẻ thường xuyên để hạn chế nguy cơ một quyết định tại một đơn vị làm phát sinh rủi ro cho các khâu còn lại.
Ngay khi căng thẳng tại Trung Đông xuất hiện, Petrovietnam đã thành lập tổ công tác ứng phó, xây dựng hệ thống theo dõi thị trường và báo cáo hằng ngày, đồng thời duy trì các kênh phối hợp với Bộ Công Thương, Bộ Tài chính, Bộ Ngoại giao cùng các cơ quan liên quan. Cơ chế này giúp Tập đoàn cập nhật liên tục diễn biến thị trường, đánh giá nhanh tác động và điều chỉnh phương án điều hành theo tình hình thực tế.
Mắt xích Đơn vị chủ lực Giải pháp ứng phó
Thu xếp dầu thô PVOIL, PVOIL Singapore, PVNDB Tìm nguồn dầu thay thế, ưu tiên dầu thô và condensate trong nước
Vận tải biển PVTrans Theo dõi hành trình, đánh giá tuyến đi, duy trì hai tàu dự phòng
Chế biến BSR, Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn Điều chỉnh kế hoạch sản xuất, quản trị tồn kho, bảo đảm vật tư và hóa phẩm
Phân phối PVOIL, PVNDB Đàm phán lại giao hàng, điều độ linh hoạt, duy trì hệ thống bán hàng
Điều hành tổng thể Petrovietnam Chỉ đạo tập trung, báo cáo hằng ngày, phối hợp liên ngành và toàn chuỗi
Tại Nhà máy Lọc dầu Dung Quất, Tổng công ty Lọc hóa dầu Bình Sơn xác định an ninh năng lượng phải được quản trị trên toàn bộ chuỗi. Nhà máy chỉ có thể vận hành ổn định khi nguồn dầu thô, vận tải, vật tư, hóa phẩm, xúc tác, tồn kho, sản xuất và phân phối được bảo đảm đồng bộ.
BSR đã triển khai năm trụ cột quản trị gồm chủ động kiểm soát rủi ro, bảo đảm sản xuất an toàn và linh hoạt, quản trị chuỗi cung ứng, điều hành hoạt động kinh doanh theo diễn biến thị trường và phát huy sức mạnh liên kết trong hệ sinh thái Petrovietnam. Cách tiếp cận này giúp Nhà máy Lọc dầu Dung Quất không chỉ xử lý tình huống trước mắt mà còn hình thành năng lực vận hành trong điều kiện thị trường liên tục biến động.
Tại Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn, sức ép xuất hiện đồng thời ở nguyên liệu đầu vào và sản phẩm đầu ra. Khi nguồn dầu Kuwait bị gián đoạn, Chi nhánh Phân phối sản phẩm Lọc dầu Nghi Sơn đã phối hợp với Petrovietnam tìm kiếm nguồn dầu thay thế phù hợp, qua đó giảm mức độ phụ thuộc vào tuyến vận chuyển qua eo biển Hormuz.
Một cơ chế điều hành đặc biệt được thiết lập với hoạt động phối hợp liên tục 24 giờ mỗi ngày. Tổ dầu thô được thành lập để rà soát đồng thời các vấn đề pháp lý, thương mại, tín dụng, bảo hiểm, logistics và rủi ro vận chuyển. Ở đầu ra, PVNDB đàm phán lại cơ chế giao hàng, điều chỉnh lịch tiếp nhận sản phẩm, hỗ trợ dòng tiền và phối hợp điều độ linh hoạt nhằm tránh tình trạng ùn tắc tồn kho tại nhà máy.
PVOIL đóng vai trò kép trong chuỗi ứng phó khi vừa cung cấp dầu thô cho các nhà máy lọc dầu, vừa đưa sản phẩm xăng dầu ra thị trường. Khi nguồn dầu Kuwait cho Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn bị gián đoạn, PVOIL Singapore đã thu xếp dầu Basrah Medium từ Iraq, góp phần duy trì nguồn nguyên liệu cho nhà máy.
Cùng thời điểm, PVOIL phối hợp với các chủ dầu để ưu tiên dầu thô và condensate khai thác trong nước cho các nhà máy lọc dầu theo định hướng chung. Đây là giải pháp đặc biệt quan trọng khi nguồn nhập khẩu chịu tác động đồng thời từ rủi ro hàng hải, chi phí bảo hiểm, hạn chế tín dụng và biến động giá quốc tế.
Chỉ tiêu Trước xung đột Trong giai đoạn căng thẳng
Phụ phí nhập khẩu Khoảng 2 đến 3 USD mỗi thùng Khoảng 30 đến 50 USD mỗi thùng
Mức tăng phổ biến Không đáng kể Gấp khoảng 10 đến 25 lần
Hiệu lực báo giá Tương đối ổn định Có thời điểm chỉ tính bằng giờ
Nguồn chào hàng Nhiều nhà cung cấp Số lượng giảm mạnh
Áp lực tài chính Trong phạm vi kế hoạch Tăng mạnh về vốn, ngoại tệ và tín dụng
Việc phụ phí nhập khẩu tăng từ khoảng 2 đến 3 USD mỗi thùng lên 30 đến 50 USD mỗi thùng cho thấy mức độ nghiêm trọng của cú sốc chuỗi cung ứng. Trong một số thời điểm, chi phí còn vượt ngưỡng này. Giá trị mỗi lô hàng tăng mạnh kéo theo nhu cầu vốn lưu động, ngoại tệ và hạn mức tín dụng lớn hơn, trong khi doanh nghiệp vẫn phải duy trì nguồn cung cho hệ thống phân phối.
PVTrans giữ vai trò kết nối trực tiếp giữa nguồn dầu, nhà máy chế biến và thị trường. Khi rủi ro an toàn hàng hải gia tăng, nhiệm vụ của doanh nghiệp không còn giới hạn ở việc bố trí tàu mà mở rộng sang theo dõi hành trình, đánh giá tuyến vận chuyển, bảo vệ thuyền viên, hàng hóa và phương tiện.
Trong giai đoạn căng thẳng, PVTrans luôn duy trì hai tàu ở trạng thái chờ để sẵn sàng thay thế khi chuỗi vận chuyển phát sinh sự cố. Phương án dự phòng này giúp Petrovietnam giảm nguy cơ gián đoạn nguồn nguyên liệu và nâng cao khả năng phản ứng trước những thay đổi đột ngột trên các tuyến hàng hải quốc tế.
Chuỗi liên kết của Petrovietnam được vận hành theo một logic thống nhất. Các đơn vị khai thác và kinh doanh dầu thô tạo nguồn nguyên liệu. PVTrans duy trì dòng vận chuyển. BSR và Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn tổ chức chế biến. PVNDB và PVOIL đưa sản phẩm ra thị trường. Petrovietnam giữ vai trò điều phối trung tâm, bảo đảm các đơn vị hành động theo mục tiêu chung thay vì chỉ tối ưu lợi ích riêng.
Cách tổ chức này đặc biệt quan trọng khi khủng hoảng có thể thay đổi từng ngày, thậm chí từng giờ. Một lô dầu thay thế chỉ có thể được đưa về nhà máy khi đồng thời giải quyết được điều kiện kỹ thuật, chất lượng nguyên liệu, giá mua, lịch tàu, bảo hiểm, tín dụng, pháp lý và khả năng tiêu thụ sản phẩm sau chế biến.
Theo bà Nguyễn Thúy Hiền, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước thuộc Bộ Công Thương, đợt ứng phó đã giúp cơ quan quản lý và doanh nghiệp trưởng thành hơn trong xử lý khủng hoảng. Năng lực phối hợp giữa cơ quan nhà nước và đơn vị trực tiếp thực hiện ngày càng chặt chẽ, góp phần giữ ổn định nguồn cung và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.
Từ thực tiễn này, BSR xác định quản trị theo kịch bản phải trở thành phương thức điều hành thường xuyên. PVNDB nhấn mạnh yêu cầu chỉ đạo tập trung, phân công rõ trách nhiệm, phối hợp liên tục và linh hoạt trong triển khai. PVOIL xem năng lực dự báo, sự chỉ đạo thống nhất và liên kết toàn chuỗi là ba nền tảng giúp hệ thống chuyển nhanh từ bị động sang chủ động.
Phó Tổng Giám đốc Petrovietnam Vũ Đào Minh nhận định giai đoạn ứng phó vừa qua mới chỉ tạm khép lại, trong khi các rủi ro địa chính trị vẫn có thể tiếp diễn. Những nhiệm vụ từng được xem là giải pháp khẩn cấp như theo dõi từng chuyến tàu, bảo vệ con người và tài sản, tìm nguồn dầu thay thế hoặc xử lý điều kiện thương mại biến động nhanh cần được chuẩn hóa thành quy trình quản trị dài hạn.
Đây là bước chuyển quan trọng từ ứng phó tình huống sang xây dựng năng lực chống chịu. Petrovietnam không chỉ cần có nguồn dầu, tàu vận chuyển, nhà máy và hệ thống phân phối, mà còn phải duy trì dữ liệu thị trường theo thời gian thực, cơ chế dự báo sớm, nguồn tín dụng dự phòng, hợp đồng cung ứng linh hoạt và phương án thay thế cho từng mắt xích trọng yếu.
Tại hội nghị, Bộ Công Thương đã tặng bằng khen cho năm tập thể gồm Ban Công nghiệp Khí và Lọc hóa dầu, Ban Thương mại Dịch vụ, PVNDB, Nhà máy Lọc dầu Dung Quất thuộc BSR và Ban Kỹ thuật thuộc Công ty TNHH Lọc hóa dầu Nghi Sơn. Mười cá nhân trực tiếp tham gia điều hành, bảo đảm nguồn cung, tổ chức sản xuất và phối hợp chuỗi cung ứng cũng được khen thưởng.
Tổng Giám đốc Petrovietnam tặng giấy khen cho năm tập thể gồm Liên doanh Việt Nga Vietsovpetro, Tổng công ty Khí Việt Nam, Tổng công ty Thăm dò Khai thác Dầu khí, Tổng công ty cổ phần Vận tải Dầu khí và Viện Dầu khí Việt Nam.
Những giải pháp được triển khai cho thấy khả năng chống chịu của Petrovietnam không hình thành từ năng lực riêng lẻ của từng doanh nghiệp mà đến từ sự kết nối giữa các mắt xích, khả năng chia sẻ nguồn lực và cơ chế điều hành thống nhất. Trong bối cảnh biến động địa chính trị có thể nhanh chóng chuyển thành rủi ro nguồn cung, giá cả và vận tải, sức mạnh chuỗi giá trị đang trở thành lớp phòng vệ quan trọng để duy trì dòng chảy năng lượng, ổn định thị trường và bảo đảm an ninh kinh tế quốc gia.
